अध्याय 9 : राजविद्याराजगुह्ययोग

प्राचीन कालमा कतिपय रूढीवादी परम्पराले वेद अध्ययन र मोक्षको अधिकार केवल केही सीमित वर्गलाई मात्र दिने संकुचित सोच राख्दथ्यो। श्रीकृष्णले यहाँ सामाजिक विभेद र विशेषाधिकारको पर्खाललाई एकै प्रहारमा भत्काइदिनुभएको छ। परमात्माको दरबारमा न जातको भेद छ, न लिंगको भेद छ, न धन वा वर्णको। महाभारत र भागवतमा विदुर (दासीपुत्र), शबरी (वनवासी महिला), कुब्जा (अशक्त महिला), र धर्मव्याध (कसाइ) ले सर्वोच्च आत्मज्ञान र मोक्ष पाएका अनगिन्ती उदाहरण छन्। श्रीकृष्ण घोषणा गर्नुहुन्छ कि भक्ति र चेतनाको ढोका सम्पूर्ण मानव जातिका लागि समान रूपमा खुला छ।

हाम्रो समाजले मानिसलाई जात, लिंग, भूगोल, भाषा र आर्थिक हैसियतका अनेकौँ 'लेबल' (Labels) भिराइदिन्छ। - कतिपय मानिसहरू आफूलाई गरिब वा तल्लो वर्गमा जन्मेको ठानेर हीनताबोध (Inferiority Complex) मा बाँच्छन्। - तर अध्यात्मले भन्छ: शरीरको जात र वर्ग हुन सक्छ, तर भित्र बस्ने आत्माको कुनै जात, लिंग वा वर्ग हुँदैन! तपाईं संसारमा जहाँसुकै र जस्तोसुकै परिस्थितिमा जन्मिनुभएको भए पनि, तपाईंको भित्री सम्भावना अनन्त छ। आफ्ना बाहिरी लेबलहरूलाई बिर्सेर आफ्नो दिव्य आत्म-स्वरूपलाई पहिचान गर्नुहोस्।