अध्याय 1 : आत्मसाक्षात्कारोपदेशः

१. आत्मज्ञानीको आन्तरिक व्यक्तित्वका छ दिव्य गुणहरू

अष्टावक्रले यस श्लोकमा एक आत्मज्ञानी मुक्त पुरुषका ६ वटा अनुपम लक्षणहरू बताउनुभएको छ:

1. निरपेक्षः (Free from expectations): उसलाई संसारका मानिसहरूबाट कुनै अपेक्षा हुँदैन। कसैले प्रशंसा गरोस् वा गाली गरोस्, ऊ दुवैमा सम रहन्छ।
2. निर्विकारः (Changeless): जवानी आउँदा ऊ फुल्दैन, बुढ्यौली आउँदा ऊ गल्दैन। सुख र दुःखमा उसको भित्री स्वरूप जस्ताको तस्तै रहन्छ।
3. निर्भरः (Self-reliant): उसलाई आफ्नो आनन्दका लागि कुनै बाहिरी सहारा चाहिँदैन। ऊ आफ्नै आत्म-स्रोतबाट तृप्त हुन्छ।
4. शीतलाशयः (Cool and serene inside): संसारमा काम, क्रोध, लोभ, ईर्ष्याको जतिसुकै चर्को घाम लागे पनि उसको हृदय सधैँ हिमालय जस्तै शीतल र शान्त रहन्छ।
5. अगाधबुद्धिः (Unfathomable wisdom): उसको विवेक यति गहिरो हुन्छ कि संसारका सानातिना कुराहरूले उसको विवेकलाई कहिल्यै विचलित गर्न सक्दैनन्।
6. अक्षुब्धः (Unshakable): महासागरको सतहमा जस्तोसुकै भयानक छालहरू उठे पनि उसको भित्री गहिराइ सधैँ शान्त र अचल रहन्छ।

२. 'चिन्मात्र-वासनः' - चेतनाको एकमात्र भाव

हाम्रो मनमा हजारौँ सांसारिक वासनाहरू हुन्छन्— धनको वासना, मानको वासना, पदको वासना। ती वासनाहरूले मनलाई भड्काइरहन्छन्।
अष्टावक्र भन्नुहुन्छ: ती सम्पूर्ण मिथ्या वासनाहरूलाई एउटै दिव्य भावमा विलीन गरिदेऊ:

'चिन्मात्रवासनः'
अर्थात्— "म केवल र केवल विशुद्ध चेतना (चित्) हुँ।"

जब मनमा यो एउटै ज्ञान स्थिर हुन्छ, तब संसारका अरू सम्पूर्ण व्यर्थ विचारहरू आफैँ शान्त भएर हराउँछन्।

मनन योग्य विचार:
"जो अरूको व्यवहारमा निर्भर हुन्छ, ऊ सधैँ दुःखी रहन्छ। जो आफ्नै आत्म-स्वरूपमा विश्राम गर्छ, ऊ सदा शीतल र स्वतन्त्र हुन्छ।"