अध्याय 1 : आत्मसाक्षात्कारोपदेशः

१. 'साकारमनृतं विद्धि' - आकार भएको वस्तु किन असत्य?

अष्टावक्र यहाँ सत्य र असत्यको स्पष्ट परिभाषा दिनुहुन्छ:

• साकार: जसको कुनै रूप, रङ, उचाइ, तौल वा आकार हुन्छ।
  • हिजो माटो थियो, आज घैँटो बन्यो, भोलि फुटेर फेरि माटो हुन्छ।
  • हिजो बालक थियो, आज वृद्ध भयो, भोलि चितामा खरानी हुन्छ।
  • जे कुरा समयको सुरुमा थिएन र समयको अन्त्यमा रहँदैन, त्यो बीचको समयमा मात्र देखिएको एउटा सपना जस्तो क्षणिक हो। त्यसैले त्यसलाई 'अनृत' (असत्य/नाशवान) भनियो।
• जो मानिस साकार वस्तुहरू (धन, शरीर, घर) मा आफ्नो सुख खोज्छ, ऊ अन्ततः निराश र दुःखी हुन बाध्य हुन्छ।

२. 'निराकारं तु निश्चलम्' - निराकार नै नित्य सत्य

• आकाश निराकार छ, त्यसैले आकाशलाई कुनै हतियारले काट्न सक्दैन, न त आगोले डढाउन सक्छ।
• तिम्रो आत्मा पनि आकाश जस्तै निराकार छ।
• आकार नष्ट हुन्छ तर निराकार कहिल्यै नष्ट हुँदैन।
• जब तिमीले आफ्नो ध्यान साकार शरीरबाट हटाएर आफ्नो भित्री निराकार चैतन्यमा जोड्छौ, तब तिमी स्वयं 'निश्चल' (स्थायी र अमर) बन्दछौ।

३. 'न पुनर्भवसम्भवः' - पुनर्जन्मको अन्त्य

पुनर्जन्म किन हुन्छ?

• जबसम्म मानिसले आफूलाई 'शरीर' मान्छ र उसका अनेकौँ सांसारिक इच्छाहरू अधुरा रहन्छन्, तबसम्म उसले ती इच्छाहरू पूरा गर्न बारम्बार नयाँ-नयाँ शरीर (जन्म) लिनुपर्छ।
• तर जब मानिसले जान्दछ कि "म त निराकार, पूर्ण र अचल आत्मा हुँ", तब उसका सबै सांसारिक भोक र चाहनाहरू शान्त हुन्छन्।
• जहाँ कुनै चाहना छैन, त्यहाँ कुनै नयाँ जन्म छैन। ऊ परमात्मामा लीन भएर मोक्ष प्राप्त गर्दछ।

मनन योग्य विचार:
"छालहरू देखिन्छन् र मेटिन्छन् (साकार), तर पानी सधैँ पानी नै रहन्छ (निराकार)। छालहरूको मृत्युमा नरोऊ, आफूलाई शाश्वत पानी जान।"