अध्याय 10 : वैराग्योपदेशः

१. तीन महान् सत्य र एउटा निर्णायक प्रश्न

अष्टावक्र यहाँ तीनवटा मूलभूत सत्यलाई एकै श्वासमा प्रकट गर्नुहुन्छ:

1. त्वमेकश्चेतनः शुद्धः: तिमी एक हौ, सचेत हौ, र पूर्ण शुद्ध हौ। तिम्रो आत्मामा कहिल्यै कुनै दाग लागेकै छैन।
2. लोकोऽयं जडस्त्वसत्: यो संसार जड (Inert) र असत्य (Unreal) छ। जसरी ऐनामा देखिने अनुहार जड छाया मात्र हो, संसार पनि चेतनाको छाया मात्र हो।
3. अविद्यापि न किञ्चित् सा: मानिसहरू भन्छन्— "म अज्ञानता (अविद्या) ले गर्दा फसेको छु।" अष्टावक्र भन्नुहुन्छ: अविद्या भन्ने कुनै छुट्टै पदार्थ नै छैन! जब बत्ती बालिन्छ, अँध्यारो कहाँ जान्छ? अँध्यारो कतै जाँदैन किनकि त्यो त केवल प्रकाशको अभाव मात्र थियो।

र त्यसपछि अष्टावक्र सोध्नुहुन्छ:
"का बुभुत्सा तथापि ते?" (तैपनि तिमी अझै के जान्न खोजिरहेका छौ?)

२. 'बुभुत्सा' — बौद्धिक कौतूहलको व्यर्थता

धेरै साधकहरूको एउटा ठूलो रोग हुन्छ— उनीहरूलाई सधैं नयाँ-नयाँ कुरा सुन्नु र पढ्नुपर्छ:

• "यो किताब पढेपछि मलाई ज्ञान होला कि?"
• "त्यो गुरुको अर्को प्रवचन सुनेपछि केही रहस्य थाहा होला कि?"
  अष्टावक्र भन्नुहुन्छ: यो 'बुभुत्सा' (जान्ने लोभ) पनि मनकै एउटा वासना हो!
  जब सत्य यति सरल छ कि "तिमी साक्षी चेतना हौ", तब थप ५०० पुस्तक पढेर मस्तिष्कलाई किन भारी बनाउने?
  अब जान्न केही बाँकी छैन; केवल हुनु (Being) मात्र बाँकी छ!

३. दैनिक जीवनमा यसको प्रयोग

बौद्धिक तर्क र किताबहरूको बोझ बिसाउनुहोस्।

• सत्य कुनै सिद्धान्तमा छैन, तपाईंको आफ्नै जीवित उपस्थितिमा छ।
• जब तपाईं सोच्न बन्द गर्नुहुन्छ र केवल साक्षी बन्नुहुन्छ, तब सबै संशयहरू तत्कालै समाप्त हुन्छन्।

मनन सूत्र:
"तिमी शुद्ध चेतना हौ, संसार छाया हो, र अज्ञानता शून्य हो; अब केही जान्नु छैन, केवल आफ्नै मौन स्वरूपमा स्थिर होऊ।"