अध्याय 10 : वैराग्योपदेशः

१. 'अलम्' — अध्यात्मको शक्तिशाली उद्घोष (Enough is Enough!)

संस्कृत भाषामा 'अलम्' शब्दको अर्थ हुन्छ: "अब पुग्यो! अब धेरै भयो! अब बन्द गर!"
यो कुनै निराशा होइन; यो त जीवनको गहिरो अनुभवबाट निस्किएको परिपक्व उद्घोष हो।

अष्टावक्र यहाँ तीनवटै कुरामा पूर्णविराम लगाउन भन्नुहुन्छ:

1. अलमर्थेन (धन धेरै भयो): जति कमाए पनि बैंक खाता भरिएला तर मनको खाल्डो कहिल्यै भरिएन।
2. अलं कामेन (भोग धेरै भयो): जति खाए पनि, जति रमे पनि वासनाको आगो कहिल्यै निभेन; घिउ हाले जस्तै झन् दन्कियो।
3. अलं सुकृतेन कर्मणा (कर्मकाण्ड धेरै भयो): वर्षौंदेखि पूजा, व्रत, तीर्थ गरेर पनि के मनको छटपटी मेटियो? अहँ!

२. 'संसार-कान्तारे' — घना जङ्गलमा भौंतारिएको मन

अष्टावक्र संसारलाई 'कान्तार' (Dense Wilderness / घोर जङ्गल) सँग तुलना गर्नुहुन्छ।
जङ्गलमा हराएको मानिस एउटा बाटोबाट अर्को बाटोमा दौडिन्छ:

• कहिले धनको बाटो खोज्छ,
• कहिले भोगको बाटो खोज्छ,
• कहिले मन्दिर र पूजाको बाटो खोज्छ।
  तर जङ्गलमा जति दौडिए पनि ऊ थकित र घाइते मात्र हुन्छ; जङ्गलबाट बाहिर निस्कन सक्दैन।
  जङ्गलबाट बाहिर निस्कने एउटै उपाय छ: दौडिन छाडेर स्थिर हुनु र आफ्नो भित्री आकाश हेर्नु!

३. दैनिक जीवनमा विश्राम

आजै मनलाई भन्नुहोस्: "अलम्! अब धेरै दौडिएँ।"

• केही क्षणका लागि न केही पाउनु छ, न केही गर्नु छ।
• केवल बस्नुहोस् र आफ्नो अस्तित्वलाई महसुस गर्नुहोस्।
• यही 'अकर्म' र 'विश्राम' नै आत्मज्ञानको महा-द्वार हो।

मनन सूत्र:
"दौडिएर आजसम्म कसैले शान्ति पाएन; दौड रोक, बाहिरी आशाहरूमा 'अलम्' भन र आफ्नै मौनमा विश्राम लेऊ।"