अध्याय 13 : परमानन्दप्राप्तिः
परमानन्दको स्थिति
अर्थानर्थौ न मे स्थित्या गत्या न शयनेन वा। तिष्ठन् गच्छन् स्वपन् तस्मादहमासे यथासुखम्॥ ५ ॥
नेपाली भावार्थ
एक ठाउँमा स्थिर उभिइरहँदा, कतै हिँडडुल गर्दा, वा ओछ्यानमा पल्टिएर सुत्दा— मेरो आत्माको लागि न त कुनै लाभ (अर्थ) हुन्छ, न त कुनै हानि (अनर्थ) नै हुन्छ। त्यसैले उभिए पनि, हिँडे पनि, वा सुते पनि, म सधैँ आफ्नै सहज आत्मानन्दमा सुखपूर्वक रहन्छु।
“No gain or loss comes to me whether by standing, moving about, or lying down. Therefore, whether standing, walking, or sleeping, I abide happily as I please.”
शरीर जुनसुकै आसन वा अवस्थामा भए पनि आत्माको कुनै फाइदा वा बेफाइदा हुँदैन। ज्ञानी मानिस हिँड्दा पनि समाधिमा हुन्छ, बस्दा पनि समाधिमा हुन्छ, र सुत्दा पनि उही अखण्ड आनन्दमा विश्राम लिन्छ।
१. शारीरिक आसनहरूको निरर्थकता
हठयोग वा धार्मिक अनुष्ठानहरूमा विभिन्न आसन र नियमहरू बनाइएका हुन्छन्:
- "यसरी बस्यो भने पुण्य मिल्छ।"
- "त्यता हिँड्यो भने पाप लाग्छ।"
- "यति समय मात्र सुत्नुपर्छ।"
राजा जनक भन्नुहुन्छ:
"आत्माको लागि न उभिँदा कुनै पुण्य थपिन्छ, न हिँड्दा कुनै पाप लाग्छ, न सुत्दा कुनै घाटा हुन्छ (अर्थानर्थौ न मे)!"
यी सबै त केवल शरीरका विभिन्न स्थितिहरू हुन्।
२. चौबीसै घण्टाको अखण्ड समाधि
साधारण साधकको ध्यान केवल बिहान १ घण्टा हुन्छ; बाँकी २३ घण्टा ऊ संसारको तनावमा हुन्छ।
तर आत्मज्ञानीको स्थिति कस्तो हुन्छ?
- तिष्ठन् (Standing): जब उनी उभिन्छन्, उनी साक्षी आत्मा हुन्।
- गच्छन् (Walking): जब उनी हिँड्छन्, उनी साक्षी आत्मा हुन्।
- स्वपन् (Sleeping): जब शरीर सुत्छ, तब पनि चेतना साक्षी भएर सुत्ने अवस्थालाई हेरिरहन्छ।
त्यसैले उनको समाधि कुनै विशेष आसन वा स्थानमा निर्भर छैन।
३. 'अहमासे यथासुखम्'
जनक कुनै कृत्रिम मुद्रा बनाएर बस्नुहुन्न।
शरीरले जे गर्छ— हिँडोस्, बसोस् वा सुतोस्— जनक सधैँ आफ्नै भित्री परमानन्दमा 'यथासुखम्' पूर्ण तृप्त रहनुहुन्छ।
मनन सूत्र:
"शरीर हिँडोस्, बसोस् वा सुतोस्— म त यी सबै शारीरिक अवस्थालाई प्रकाशित गर्ने अविचल साक्षी हुँ।"