अध्याय 18 : शान्तिशतकम्

१. 'ब्रह्म बन्ने इच्छा' किन बन्धन हो?

यो अष्टावक्र गीताको सर्वाधिक गहन विरोधाभास (paradox) मध्ये एक हो।

• सांसारिक मानिस धनवान्, सुखी वा शक्तिशाली 'बन्न' चाहन्छ।
• साधक ज्ञानी, मुक्त वा ब्रह्म 'बन्न' चाहन्छ।
• तर दुवैमा चाहना (Desire / इच्छति) विद्यमान छ।

अष्टावक्र भन्नुहुन्छ: 'मूढो नाप्नोति तद्ब्रह्म यतो भवितुमिच्छति'।

• जब तपाईं 'म ब्रह्म बन्छु' भन्नुहुन्छ, त्यसको अर्थ हो तपाईंले आफूलाई अहिले 'अबह्म' (ब्रह्म नभएको) मान्नुभएको छ।
• जसले आफूलाई आज भिखारी मानेको छ, उसले जतिसुकै राजा बन्ने सपना देखे पनि उसको भित्री पहिचान भिखारी नै रहन्छ।
• चाहनाले दूरी जन्माउँछ; र जहाँ दूरी छ त्यहाँ अद्वैत हुन सक्दैन।

२. 'अनिच्छन्नपि धीरो हि परब्रह्मस्वरूपभाक्'

ज्ञानी पुरुषले ब्रह्म बन्ने कुनै इच्छा गर्दैन। किन?

• के सुनले 'म सुन बन्छु' भनेर तपस्या गर्छ? सुन त सुन नै हो।
• के समुद्रको तरङ्गले 'म पानी बन्छु' भनेर मन्त्र जप्छ? ऊ त पहिलेदेखि नै पानी हो।
• ज्ञानीले जान्दछ: "म आत्मा हुँ, म पहिलेदेखि नै ब्रह्म हुँ। म बन्नुपर्ने केही छैन।"
• जब 'बन्ने' (becoming) को रोग सकिन्छ, तब केवल 'हुनु' (being) बाँकी रहन्छ। यसैलाई 'परब्रह्मस्वरूपभाक्' भनिन्छ।

३. साधकका लागि आध्यात्मिक पाठ

• ध्यान गर्दा 'म केही उपलब्धि हासिल गर्छु' भन्ने लोभ त्याग्नुहोस्।
• बन्ने इच्छा (becoming) लाई छाडेर आफ्नो वर्तमान हुनुपन (being) मा स्थिर हुनुहोस्।
• जब सबै इच्छाहरू शान्त हुन्छन्— मोक्षको इच्छा समेत— तब परब्रह्मको आफ्नै महिमा स्वतः प्रकाशित हुन्छ।

मनन सूत्र:
"मलाई केही बन्नु छैन, किनकि बन्ने प्रयास नै अपूर्णताको भ्रम हो; म त अनादिकालदेखि परब्रह्म नै हुँ।"