अध्याय 18 : शान्तिशतकम्

१. दृश्यको सहारा र द्रष्टाको विस्मृति

हाम्रो दृष्टि सधैं बाहिरी वस्तुहरूमा अडिएको हुन्छ:

• हामी शरीर, घर, धन, सम्बन्ध, र संसारका अनेक दृश्यहरूलाई नै 'सबैथोक' ठान्दछौं (दृष्टमवलम्बते)।
• तर जे देखिन्छ, त्यो बदलिन्छ र नाश हुन्छ।
• अष्टावक्र सोध्नुहुन्छ: "जो परिवर्तनशील दृश्यमै अल्झिरहेको छ, उसले दृश्यलाई हेर्ने नित्य द्रष्टा (आत्मा) लाई कसरी चिन्न सक्छ?"
• ऐनामा देखिने अनुहारलाई साँचो मानेर चुम्बन गर्न खोज्ने मानिसले ऐना पछाडिको वास्तविक अनुहार कहिल्यै देख्न सक्दैन।

२. 'तं तं न पश्यन्ति पश्यन्त्यात्मानमव्ययम्'

ज्ञानीको दृष्टि साधारण मानिसभन्दा कसरी फरक हुन्छ?

• साधारण मानिसले संसारमा भेद देख्छ— 'यो मेरो, यो तेरो; यो राम्रो, यो नराम्रो; यो काठ, यो ढुङ्गा' (तं तम्)।
• तर ज्ञानीले ती बाहिरी नाम र रूपको विविधतालाई सत्य मान्दैन। जसरी सुनका गहना हेर्दा सुन व्यापारीले हार, कुण्डल वा औंठी होइन केवल 'सुन' देख्छ— त्यसैगरी ज्ञानीले संसारका सबै वस्तुमा केवल 'आत्मानमव्ययम्'— एउटै अविनाशी परमात्मा देख्छ।

३. व्यावहारिक जीवनमा दृष्टि परिवर्तन

• आँखाले जे देख्छ, त्यसलाई नै अन्तिम सत्य नसम्झनुहोस्; देख्ने चेतनालाई याद गर्नुहोस्।
• संसारका विविधतामा अल्झिनुभन्दा ती सबैको पछाडि रहेको साझा अस्तित्व (Being) लाई महसुस गर्नुहोस्।
• जब तपाईं दृश्यबाट द्रष्टातिर फर्कनुहुन्छ, तब डर र मोह स्वतः मेटिन्छ।

मनन सूत्र:
"म देखिएका रूप र रङ्गहरू होइन; म त ती सबैलाई आफ्नो प्रकाशले देखाउने अविनाशी दिव्य द्रष्टा हुँ।"