अध्याय 18 : शान्तिशतकम्

१. पूर्व श्लोकसँगको तुलना: मृग र सिंह

अघिल्लो श्लोक (४५) मा डराएको साधक मृग जस्तै थियो, जसलाई विषयले लखेट्थ्यो र ऊ गुफामा लुक्थ्यो।
तर यस श्लोकमा अष्टावक्रले सिद्ध ज्ञानीको सिंह गर्जना प्रस्तुत गर्नुभएको छ:

• ज्ञानी मृग होइन, ऊ त 'हरिः' (सिंह) हो!
• उसको सिंह-तुल्य पराक्रमको स्रोत के हो? 'निर्वासनम्'— उसमा कुनै वासना वा तृष्णा छैन।
• जब मानिस निर्वासना (desireless) बन्छ, तब संसारको कुनै पनि शक्तिले उसलाई झुकाउन सक्दैन।

२. 'विषयदन्तिनः तूष्णीं पलायन्ते'

हात्ती जतिसुकै विशाल र मदमत्त किन नहोस्, जंगलमा सिंहको गर्जना सुन्नासाथ ऊ चुपचाप बाटो मोड्छ।

• त्यस्तै, काम, क्रोध, लोभ, मान-सम्मान वा धनका मदमत्त हात्तीहरू ज्ञानीको अगाडि टिक्न सक्दैनन्; ती भाग्छन्।
• अनि यदि ती विषयहरू ज्ञानीको वरिपरि आइपुगे भने पनि (न शक्तास्ते), ती उसका मालिक बन्न सक्दैनन्; ती ज्ञानीको पाउमा सेवक बनेर चाकडी गर्छन् (कृतचाटवः)।
• राजा जनकको दरबारमा वैभवको कुनै कमी थिएन, तर ती सम्पूर्ण वैभवहरू जनकका दास थिए, जनक तिनका दास थिएनन्।

३. साधकका लागि आत्मिक शक्ति

• यदि तपाईं विषयहरूलाई जित्न चाहनुहुन्छ भने, विषयसँग बाहिर नलड्नुहोस्; भित्रको वासनालाई ज्ञानको आगोले भस्म गर्नुहोस्।
• जसलाई केही चाहिँदैन, उसलाई सारा संसारले सलाम गर्छ।
• आफ्नो भित्री सिंहलाई जगाउनुहोस् र निर्भय भएर जीवनको मैदानमा उभिनुहोस्।

मनन सूत्र:
"म वासनाको दास बनेर भाग्ने कमजोर प्राणी होइन; म त आत्मसाक्षात्कारको त्यो निर्भय सिंह हुँ जसको अगाडि सारा प्रलोभनहरू सेवक बनेर नतमस्तक हुन्छन्।"