अध्याय 18 : शान्तिशतकम्

१. 'ऋजु' — निष्कपट सरलताको सौन्दर्य

संसारी मानिस कुनै पनि काम गर्दा:

• हजारौं हिसाब-किताब गर्छ— "यसो गर्दा मलाई के फाइदा हुन्छ? मानिसहरूले के भन्छन्? मेरो स्वार्थ सिद्ध हुन्छ कि हुँदैन?"
• उसको व्यवहार कुटिल, कपटपूर्ण र योजनाबद्ध हुन्छ।

तर ज्ञानी पुरुषको व्यवहार 'ऋजु' (अत्यन्त सरल र सोझो) हुन्छ:

• प्रारब्ध अनुसार जब जुन परिस्थिति वा काम सामुन्ने आउँछ, ऊ त्यसलाई सहजै गरिदिन्छ।
• न उसमा कुनै भित्री प्रतिरोध हुन्छ, न कुनै कपटपूर्ण स्वार्थ।

२. 'तस्य चेष्टा हि बालवत्' — बालक जस्तै निर्दोष चेतना

अष्टावक्र यहाँ ज्ञानीको तुलना अबोध बालकसँग गर्नुहुन्छ:

• सानो बच्चालाई हेर्नुहोस्: उसले खेलौना पाउँदा रमाउँछ, फुटेपछि भुल्छ। ऊ कसैप्रति ईर्ष्या वा बदलाको योजना बनाउँदैन।
• समाजले जसलाई 'शुभ' वा 'अशुभ' भन्छ, त्यो सामाजिक मापदण्ड हो। बालकलाई ती मापदण्डको कुनै कृत्रिम अहंकार हुँदैन।
• ज्ञानी पनि त्यस्तै हो— ऊ पाप-पुण्यको अहंकारबाट मुक्त भएर प्रकृतिको हातको निर्दोष उपकरण बन्दछ।
• उसले गरेका कर्महरूले उसमा कुनै नयाँ संस्कार वा कर्म-बन्धनको बीउ रोप्दैनन्।

३. दैनिक जीवनमा बालसुलभ सरलता

• जीवनलाई धेरै जटिल नबनाउनुहोस्; जे काम अहिले हातमा छ, त्यसलाई निष्कपट भएर गर्नुहोस्।
• विगतको पश्चात्ताप र भविष्यको चिन्तालाई छोडेर वर्तमान क्षणमा बाँचिरहेको अबोध बालक बन्नुहोस्।
• कपट र चातुर्यले तनाव दिन्छ; सरलता र सत्यताले मुक्ति दिन्छ।

मनन सूत्र:
"मेरो कुनै व्यक्तिगत योजना छैन; म त परमात्माको हातमा रहेको बालक हुँ जसको प्रत्येक क्रिया केवल सहज बाल-क्रीडा हो।"