अध्याय 18 : शान्तिशतकम्

१. निष्क्रियता शान्ति होइन (The Illusion of Inactivity)

धेरै मानिसहरू सोच्छन् कि काम छाडिदिएपछि वा छुट्टीमा गएपछि शान्ति मिल्छ।
तर अष्टावक्र यथार्थ देखाउनुहुन्छ:

• अकुर्वन्नपि व्यग्रः सर्वत्र मूढधीः: अज्ञानी मानिसलाई एकान्त कोठामा चुपचाप बस्न लगाउनुहोस्। केही बेरमै ऊ छटपटाउन थाल्छ, मोबाइल खोज्छ, टीभी खोल्छ वा नकारात्मक सोचहरूमा डुब्छ।
• किन? किनकि उसको भित्र 'संक्षोभ' (मानसिक उद्वेग, दमित वासना) छ।
• जबसम्म भित्री फोहोर सफा हुँदैन, तबसम्म बाहिर काम नहुनु भनेको शान्ति होइन, बरु बोरियत (ennui) र डिप्रेसनको कारण बन्छ।

२. 'कुर्वन्नपि तु कृत्यानि कुशलो हि निराकुलः'

सच्चा ज्ञानीलाई यहाँ 'कुशलः' (दक्ष, पारङ्गत) भनिएको छ।

• ऊ जीवन जिउने कलामा सिपालु छ।
• ऊ बाहिरबाट परिवार चलाउँछ, राज्य सम्हाल्छ, समाजसेवा गर्छ, भोजन बनाउँछ वा व्यापार गर्छ।
• तर ऊ ती सबै काम गर्दा पनि 'निराकुलः' हुन्छ— त्यहाँ कुनै छटपटी, कुनै डर, र कुनै अहङ्कार हुँदैन।
• जसरी कुशलतापूर्वक गाडी चलाउने चालकले बाटोको ट्राफिकमा पनि शान्त भएर स्टेयरिङ घुमाउँछ, त्यस्तै ज्ञानीले संसारको भीडमा पनि आफ्नो भित्री शान्ति कहिल्यै गुमाउँदैन।

३. दैनिक जीवनमा कर्मको कुशलता

• कामबाट भाग्ने प्रयास नगर्नुहोस्; काम गर्दा उत्पन्न हुने आन्तरिक तनावलाई हटाउनुहोस्।
• फुर्सदमा हुँदा मन छटपटाउँछ भने आफ्ना विचारहरूलाई साक्षी भावले हेर्नुहोस्।
• कर्म गर्दा परिणामको चिन्ता नलिनुहोस्; केवल वर्तमान क्षणमा उपस्थित भएर कुशलतापूर्वक कर्म गर्नुहोस्।

मनन सूत्र:
"शान्ति कामको अभावमा होइन, अहंकारको अभावमा छ; म काम गर्दा पनि र विश्राम गर्दा पनि सधैं पूर्ण शान्त साक्षी आत्मा हुँ।"