अध्याय 18 : शान्तिशतकम्

१. 'सुखम्' को षट्पदी लीला: जीवन नै उत्सव

अष्टावक्रले यस श्लोकमा छ पटक 'सुखम्' शब्द प्रयोग गरेर जीवनमुक्त महापुरुषको दैनिकीको अनुपम सौन्दर्य दर्शाउनुभएको छ:

1. सुखमास्ते: ऊ जहाँ बस्छ, त्यहाँ पूर्ण विश्राम र आनन्दमा बस्छ। उसलाई छटपटी हुँदैन।
2. सुखं शेते: ऊ सुत्दा बच्चा जस्तै निष्फिक्री भएर गहिरो निद्रामा सुत्छ। उसको निद्रामा कुनै दुःस्वप्न वा चिन्ता हुँदैन।
3. सुखमायाति याति च: ऊ कतै जाँदा वा कतैबाट फर्कँदा कुनै हतार, दबाब वा बेचैनी हुँदैन। उसको हिंडाइ पनि ध्यान जस्तै लयबद्ध हुन्छ।
4. सुखं वक्ति: ऊ बोल्दा अरूको मन दुखाउने वा अहंकार देखाउने शब्द बोल्दैन; उसका शब्दहरू मह जस्तै मधुर, शान्त र अमृतमय हुन्छन्।
5. सुखं भुङ्क्ते: ऊ खाना खाँदा स्वादको लोभ वा गुनासो गर्दैन; जे मिल्यो त्यसलाई ईश्वरीय प्रसाद ठानेर आनन्दले भोजन गर्छ।
6. व्यवहारेऽपि शान्तधीः: बजार, परिवार, राजनीति वा व्यापारका सांसारिक काम गर्दा पनि उसको भित्री बुद्धि 'शान्तधीः'— सधैं गहिरो शान्तिमा लिन रहन्छ।

२. सांसारिक सुख र आत्मिक सुखको भेद

साधारण मानिसको सुख वस्तुमा अडिएको हुन्छ:

• राम्रो खाट पाए सुत्छ, नपाए रातभर कोल्टे फेर्छ।
• मिठो खाना पाए खुसी हुन्छ, नमिठो भए रिसाउँछ।

तर ज्ञानीको सुख वस्तुबाट आउँदैन; उसको सुख उसको आफ्नै भित्री आत्माको अमृत हो। ऊ जहाँ जान्छ, त्यो अमृत पोखिन्छ। ऊ परिस्थितिको भिखारी होइन, ऊ त परिस्थितिलाई नै आनन्दित बनाउने परमानन्दको मुहान हो।

३. दैनिक जीवनमा 'सुखम्' को प्रयोग

• खानु, बोल्नु, हिंड्नु र सुत्नुलाई हतारमा होइन, पूर्ण होस र आनन्दका साथ गर्नुहोस्।
• जीवनलाई संघर्ष होइन, एउटा सुन्दर उत्सव र लीला सम्झनुहोस्।
• जब तपाईं भित्रबाट शान्त हुनुहुन्छ, तब संसारको सामान्यभन्दा सामान्य काम पनि अलौकिक सुखमय बन्दछ।

मनन सूत्र:
"मेरो प्रत्येक श्वास, प्रत्येक पाइला र प्रत्येक शब्द आफ्नै आत्माको परमानन्दमा नाचिरहेको छ।"