अध्याय 18 : शान्तिशतकम्

१. सम्पत्तिको वैराग्य विरुद्ध शरीरको वैराग्य

सांसारिक मानिसहरू धन-सम्पत्ति, गाडी, घर त्यागेर हिंडेको साधुलाई 'महान् त्यागी' भन्छन्:

• तर अष्टावक्र भन्नुहुन्छ: 'प्रायो मूढस्य दृश्यते'— बाहिरी वस्तु त्याग्ने यो वैराग्य प्रायः अज्ञानीको नाटक मात्र हुन्छ।
• किनकि उसले पैसा त छाड्यो, तर आफ्नै शरीरको मोह झन् बढाएर राख्यो— "म यति वर्ष बाँच्नुपर्छ, मेरो शरीर रोगी नहोस्, मलाई कसैले चिसो नपारोस्।"
• जबसम्म शरीरमा 'म' र 'मेरो' को मोह छ, तबसम्म बाहिरका ढुङ्गा-माटो (पैसा) त्याग्नुको कुनै तात्त्विक मूल्य छैन।

२. 'देहे विगलिताशस्य क्व रागः क्व विरागता'

सच्चा आत्मज्ञानीको स्थिति कस्तो हुन्छ?

• देहे विगलिताशस्य: उसको शरीरप्रतिको आशा, तृष्णा र मोह पूर्णतः पग्लेर (melt भएर) सकिएको छ। ऊ जान्दछ कि शरीर त पाँच तत्वको पुत्ला मात्र हो, जुन आज छ भोलि माटोमै मिल्छ।
• जब शरीरमै आफ्नोपन छैन भने, शरीरसँग जोडिएका बाहिरी वस्तुहरूमा उसको आसक्ति (रागः) कहाँबाट हुनु?
• र जब आसक्ति नै छैन भने, त्याग्ने कसरत (विरागता) को नाटक कसका लागि गर्ने?
• राग र वैराग्य दुवै द्वैतका शब्द हुन्; ज्ञानी त यी दुवैभन्दा पर अद्वैत स्वरूपमा स्थित छ।

३. साधकका लागि मनन

• बाहिरी वस्तुहरूलाई शत्रु ठानेर जबर्जस्ती त्याग्ने प्रयास नगर्नुहोस्।
• आफ्नो भित्री देहाध्यास (शरीर नै म हुँ भन्ने भ्रम) लाई विवेकको ज्योतिले पगाल्नुहोस्।
• जब शरीरप्रतिको मोह छुट्छ, तब संसारका सारा वस्तुहरूबाट स्वतः पूर्ण मुक्ति मिल्छ।

मनन सूत्र:
"यो शरीर नै म होइन भने संसारका वस्तुहरू कसका हुन्? जसको शरीरमै आसक्ति छैन, उसको लागि राग र वैराग्य दुवै अर्थहीन छाया हुन्।"