अध्याय 18 : शान्तिशतकम्

१. पाखण्डको चिरफार: बाहिर निर्विकल्प, भित्र लम्पट

अष्टावक्र यहाँ साधकहरूको सबैभन्दा खतरनाक पाखण्ड (hypocrisy) को पर्दाफास गर्नुहुन्छ:

• धेरै मानिसहरू ध्यानको कक्षा लिन्छन्, गम्भीर मुद्रामा बस्छन्, र देखाउँछन् कि उनीहरू 'निर्विकल्प समाधि' मा छन् (निर्विकल्पो बहिर्यत्नात्)।
• तर मनभित्र के चलिरहेको हुन्छ?
  • "कहिले ध्यान सकिएला र मिठो खाउँला!"
  • "कसैले मेरो प्रशंसा गर्ला कि नगर्ला?"
  • "म त्यो मान्छेसँग कसरी बदला लिऊँ?"
• बाहिर हिउँ जस्तो चिसो देखिने तर भित्र वासनाको ज्वालामुखी दन्किने यो अवस्थालाई अष्टावक्र 'अन्तर्विषयलालसः' भन्नुहुन्छ।

२. केवल श्रवण पर्याप्त छैन यदि अहंकार बाँकी छ

• उसले उपनिषद् र गीताका शब्दहरू सुन्छ (श्रुत्वापि तद्वस्तु)।
• तर त्यसलाई जीवनमा उतार्दैन; ऊ आफ्नो अज्ञान त्याग्नै तयार हुँदैन (न जहाति विमूढताम्)।
• ऊ शब्दहरूको खेल खेल्न थाल्छ तर भित्र उसको देहाभिमान र कामुकता जस्ताको तस्तै रहन्छ।
• यस्तो मानिस ज्ञानी होइन, केवल एउटा आध्यात्मिक अभिनयकर्ता मात्र हो।

३. साधकका लागि आत्मनिरीक्षण

• आफ्ना आँखा बन्द गरेर इमानदारीपूर्वक हेर्नुहोस्: ध्यान गर्दा तपाईंभित्र के चल्छ?
• अरूलाई देखाउनका लागि साधनाको ढोँग नगर्नुहोस्; सत्य अरूसँग होइन, आफ्नै हृदयसँग जोडिएको छ।
• जबसम्म भित्री वासना मेटिँदैन, तबसम्म बाहिरी शान्ति केवल भ्रम हो। पहिले भित्री वासनालाई विवेकले पगाल्नुहोस्।

मनन सूत्र:
"बाहिरी ध्यान केवल अभिनय हो यदि भित्र लालसा जीवित छ; सच्चा ध्यान त भित्री तृष्णाको पूर्ण विसर्जन हुनु हो।"