अध्याय 18 : शान्तिशतकम्

१. 'गलितकर्मा' — कर्मको आन्तरिक विसर्जन

संस्कृतमा 'गलित' को अर्थ पग्लिएर सकिनु हो:

• जसरी घामको रापले हिउँ पग्लिएर पानी बन्छ र बगेर जान्छ, त्यसैगरी आत्मज्ञानको प्रकाशले ज्ञानीका सबै सञ्चित, प्रारब्ध र आगामी कर्महरू पग्लिन्छन् (ज्ञानाद्गलितकर्मा)।
• अब उसको कुनै व्यक्तिगत कर्म बाँकी छैन।
• उसका हात, खुट्टा र जिब्रो चल्छन्— संसारले भन्छ: "हेर्नुस्, उहाँ कति धेरै काम गर्नुहुन्छ, कति धेरै बोल्नुहुन्छ!" (लोकदृष्ट्यापि कर्मकृत्)।
• तर ज्ञानीको भित्री सत्य बिल्कुल भिन्न छ।

२. 'नाप्नोत्यवसरं कर्तुं वक्तुमेव न किञ्चन'

ज्ञानीले किन केही गर्न वा बोल्न मौका पाउँदैन?

• किनकि केही 'गर्न' का लागि मनमा कर्तापन र अपूर्णता चाहिन्छ।
• केही 'बोल्न' का लागि मनमा दोस्रो व्यक्ति (द्वैत) चाहिन्छ।
• जब सर्वत्र एउटै परमात्मा मात्र देखिन्छ, तब कसले कसका लागि के गर्ने? र कसले कसलाई के बोल्ने?
• ऊ बाहिरबाट बोल्दा पनि भित्रबाट अखण्ड मौन मा रहन्छ। उसका कर्महरू नदीको छाल जस्तै प्राकृतिक हुन्, कुनै कर्ताका कर्म होइनन्।

३. साधकका लागि मनन

• अरूलाई देखाउनका लागि कर्म नगर्नुहोस्; आफ्नो भित्री कर्तापनलाई विवेकले पगाल्नुहोस्।
• बोल्नुभन्दा अगाडि मौनको शक्तिलाई अनुभव गर्नुहोस्।
• जब तपाईंले आफूलाई अकर्ता आत्मा जान्नुहुन्छ, तब संसारको काम गर्दा पनि तपाईंलाई थकान हुँदैन।

मनन सूत्र:
"प्रकृतिले काम गर्छ, शरीरले बोल्छ; तर म त त्यो अनन्त मौन आत्मा हुँ जसले न कहिल्यै केही गर्‍यो, न कहिल्यै केही बोल्यो।"