अध्याय 18 : शान्तिशतकम्

१. 'निरातङ्कस्य सर्वदा' — परम अभयको राज्य

संसारमा मानिसलाई अनेकौं भय (आतङ्क) ले सताउँछ:

• मृत्युको भय, रोगको भय, अपमानको भय, र गुम्ने भय।
• तर ज्ञानीलाई अष्टावक्र 'निरातङ्कः' भन्नुहुन्छ:
  • ऊ सर्वथा निर्भय छ।
  • किन? किनकि उसले आफूलाई शरीर मानेकै छैन। जो जन्मिँदैन, ऊ कसरी मर्छ?
  • उपनिषद् भन्छ: "द्वितीयाद्वै भयं भवति"— जबसम्म अर्को कोही छ भन्ने लाग्छ तबसम्म डर हुन्छ। जब सर्वत्र म नै म छु भने म कोसँग डराउने?

२. अन्धकार, प्रकाश र हान-लाभको अन्त्य

अष्टावक्र परम अद्वैतको दृष्टि राख्नुहुन्छ:

• क्व तमः क्व प्रकाशो वा: अन्धकार (अज्ञान) त छैन नै, तर प्रकाश (ज्ञान) को पनि कुनै अलग अस्तित्व रहँदैन। किनकि ज्ञानी ज्ञानको 'मालिक' होइन, ऊ स्वयं ज्ञानस्वरूप हो।
• हानं क्व च न किञ्चन: केही हराउनु वा नोक्सान हुनु (हानम्) कहाँबाट हुनु? जब सबैथोक आफ्नै स्वरूप हो भने के गुम्छ?
• त्यसैले उसको लागि 'न किञ्चन'— कुनै अभाव, कुनै द्वैत र कुनै सन्ताप बाँकी रहँदैन।

३. साधकका लागि मनन

• आफ्ना सबै डरहरूलाई साक्षी भावले हेर्नुहोस्; डर शरीर र मनको हो, आत्मा त सधैं निरातङ्क छ।
• नाफा र घाटाको सांसारिक हिसाब-किताबबाट माथि उठ्नुहोस्।
• आफ्नो अविनाशी र निर्विकार स्वरूपलाई स्मरण गरेर परम अभयमा प्रतिष्ठित हुनुहोस्।

मनन सूत्र:
"म न अन्धकार हुँ, न उज्यालो खोज्ने यात्रु; म त सबै परिवर्तनभन्दा पर रहेको निरातङ्क, निर्विकार र अनन्त परब्रह्म हुँ।"