अध्याय 18 : शान्तिशतकम्

१. 'शीतलं चित्तम्' — अमृतले भरिएको हृदय

संसारी मानिसको मन आगोको भुङ्ग्रो जस्तै जलिरहेको हुन्छ:

• लाभ हुँदा लोभको आगो दन्किन्छ— "अझै धेरै कसरी कमाउने?"
• हानि हुँदा क्रोध र शोकको आगो दन्किन्छ— "हाय! मेरो सर्वस्व लुटियो!"
• तर आत्मज्ञानीको चित्तलाई अष्टावक्र 'शीतलम्' भन्नुहुन्छ:
  • किन शीतल छ? किनकि त्यो 'अमृतेनैव पूरितम्'— आफ्नै आत्म-आनन्दको अमृतले भरिएको छ।
  • जसको हातमा अमृतको कलश छ, उसले सडकको फोहोर पानीका लागि कसैसँग हात फैलाउँछ र? कदापि फैलाउँदैन।

२. लाभ र अलाभको समता

• नैव प्रार्थयते लाभम्: ज्ञानीले मन्दिर गएर वा अरूको सामु हात जोडेर 'मलाई यो देउ, त्यो देउ' भन्दैन। ऊ मागको दायराभन्दा माथि उठिसकेको छ; ऊ सम्राट हो, भिखारी होइन।
• नालाभेनानुशोचति: यदि भएको सम्पत्ति पनि गुम्यो भने ऊ छाती पिटेर रुँदैन। ऊ जान्दछ कि जे आयो त्यो पनि सपना थियो, जे गयो त्यो पनि सपना थियो; उसको वास्तविक धन (आत्मा) त कहिल्यै गुम्न सक्दैन।

३. दैनिक जीवनमा शीतलताको साधना

• लाभ हुँदा धेरै नउफ्रिनुहोस्, हानि हुँदा निराश नहुनुहोस्।
• आफ्नो मनलाई बाहिरी परिस्थितिको तापले तताउन नदिनुहोस्; भित्री साक्षी भावको अमृत-कुण्डमा डुबुल्की मार्नुहोस्।
• जब तपाईं भित्रबाट तृप्त हुनुहुन्छ, तब संसारको कुनै पनि अभावले तपाईंको मुस्कान खोस्न सक्दैन।

मनन सूत्र:
"मेरो मन आत्मानन्दको अमृतले भरिएको शीतल सरोवर हो; संसारको कुनै पनि लाभ वा हानि मलाई अशान्त बनाउन सक्दैन।"