अध्याय 18 : शान्तिशतकम्

१. प्रशंसा र निन्दाभन्दा पर

साधारण मानिसको जिब्रो सधैं दुई काममा व्यस्त हुन्छ:

• आफूलाई मन पर्नेको चाकडी र प्रशंसा गर्नु (शान्तं स्तौति)।
• आफूलाई मन नपर्ने वा दुष्टको निन्दा र सत्तोसराप गर्नु (दुष्टं निन्दति)।
• तर यो दुवै काम राग र द्वेषबाट जन्मिन्छन्।

अष्टावक्र भन्नुहुन्छ: निष्काम ज्ञानी यी दुवैभन्दा माथि उठिसकेको हुन्छ:

• उसलाई कसैको चाकडी गरेर केही पाउनु छैन।
• कसैको निन्दा गरेर उसको अहंकार तुष्ट गर्नु छैन।
• ऊ जान्दछ कि सज्जन र दुर्जन दुवै प्रकृतिका त्रिगुण (सत्त्व, रज, तम) का कठपुतली हुन्; दुवैभित्र बस्ने चेतना एउटै हो।

२. 'समदुःखसुखस्तृप्तः' — तृप्तिको शिखर

• सुख आउँदा ऊ मात्तिएर अहंकार गर्दैन, दुःख आउँदा ऊ भाँचिएर रुँदैन (समदुःखसुखः)।
• ऊ 'तृप्तः'— जसरी पूर्ण भोजन गरिसकेको मानिसलाई अरू कुनै परिकारको लोभ हुँदैन, त्यस्तै आत्म-तृप्त ज्ञानीलाई संसारको कुनै वस्तु वा मान-सम्मानको भोक हुँदैन।
• त्यसैले उसको कुनै कर्तव्य बाँकी रहँदैन (किञ्चित्कृत्यं न पश्यति)।

३. दैनिक जीवनमा समदृष्टिको अभ्यास

• अरूको निन्दा गर्ने र प्रशंसाको भोको बन्ने बानीलाई आजै त्याग्नुहोस्।
• मानिसहरूका गल्तीहरूलाई प्रकृतिको अज्ञान ठानेर क्षमा दिनुहोस्।
• सुख-दुःखलाई मौसमका दुई रूप (घाम र पानी) झैं सहज रूपमा स्वीकार गर्नुहोस्।

मनन सूत्र:
"म कसैको स्तुति वा निन्दा गर्ने न्यायाधीश होइन; म त सबैमा समभावले चम्किरहेको निष्काम, तृप्त र अकर्ता साक्षी हुँ।"