अध्याय 10 : विभूतियोग

के कुनै सन्तानले आफ्ना बुबाआमाको जन्म कसरी भयो भनेर प्रत्यक्ष देख्न सक्छ? असम्भव छ, किनकि सन्तान त पछि जन्मिएको हो! त्यस्तै इन्द्र, वरुण, अग्नि आदि देवताहरू र भृगु, मरीचि, वसिष्ठ जस्ता महान् ऋषिहरू पनि सृष्टिको क्रममा धेरै पछि प्रकट भएका हुन्। उनीहरूले आफ्ना कारण परमात्मालाई पूर्ण रूपमा आफ्नो बुद्धिले नाप्न सक्दैनन्। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई सम्झाउनुहुन्छ कि परमात्मालाई केवल बुद्धि वा पाण्डित्यको बलमा बुझ्न सकिँदैन, किनकि बुद्धि स्वयं परमात्माबाट उत्पन्न भएको एक सीमित औजार मात्र हो।

हाम्रो आधुनिक विज्ञान र बुद्धिले धेरै कुरा पत्ता लगाएको छ, तर हामी सम्पूर्ण प्रकृतिको रहस्य कहिल्यै समाप्त गर्न सक्दैनौँ: - हामी जति नयाँ कुरा पत्ता लगाउँछौँ, अज्ञातको क्षेत्र झन् ठूलो देखिन्छ। - जब मानिसले सोच्छ कि "मैले सबै कुरा बुझिसकेँ," तब उसको पतन सुरु हुन्छ। वास्तविक ज्ञानी त्यो हो जो ब्रह्माण्डको अनन्त रहस्यको अगाडि नतमस्तक हुन्छ (Awe and Wonder)। जब हाम्रो बौद्धिक घमण्ड गल्छ, तब मात्र हामी जीवनको विशालता र परमसत्यलाई अनुभव गर्न सक्दछौँ।