प्रगति: 0%
अध्याय 10 : विभूतियोग
विभूति योग (ईश्वरको सर्वव्यापक सौन्दर्य)
अक्षराणामकारोऽस्मि द्वन्द्वः सामासिकस्य च।
अहमेवाक्षयः कालो धाताहं विश्वतोमुखः॥ ३३॥
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— अक्षरहरूमा म आदि अक्षर 'अ' हुँ, समासहरूमा दुवै पद समान हुने 'द्वन्द्व समास' म हुँ, कहिल्यै नाश नहुने अनन्त महाकाल म नै हुँ, र चारैतिर दृष्टि भएको सम्पूर्ण जगतको पोषणकर्ता विधाता (धाता) म नै हुँ।
महाभारतको परिस्थिति
अकार, द्वन्द्व समास, अक्षयकाल र विश्वतोमुख विधाता
वर्णमालाको पहिलो अक्षर 'अ' हो, र संस्कृत व्याकरण अनुसार 'अ' कारबिना कुनै पनि व्यञ्जन उच्चारण हुन सक्दैन; त्यसैले अक्षरहरूमा भगवान् 'अ' हुनुहुन्छ।
व्याकरणका समासहरूमा 'द्वन्द्व समास' (जस्तै: राम-लक्ष्मण, माता-पिता) यस्तो समास हो जहाँ कसैलाई ठूलो वा सानो नभनी दुवैलाई समान महत्त्व दिइन्छ।
समयका दुई रूप छन्— एउटा घडीको सेकेन्ड, मिनेट (क्षय हुने समय), र अर्को कहिल्यै नटुङ्गिने नित्य महाकाल (अक्षय काल)।
अनि भगवान् 'विश्वतोमुख' हुनुहुन्छ— उहाँको आँखा र दृष्टिबाट ब्रह्माण्डको कुनै कुरा पनि लुक्न सक्दैन।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
समानता र अनन्तताको बोध (Equality and the Eternal Perspective)
द्वन्द्व समासले हामीलाई जीवनमा 'समानता' (Equality) को दिव्य पाठ सिकाउँछ:
- सम्बन्धहरूमा कसैलाई दबाउने वा होच्याउने होइन, सबैको अस्तित्वलाई समान आदर दिनु ईश्वरीय गुण हो।
- हामी अक्सर अस्थायी कुराहरूमा यति अल्झिन्छौं कि अनन्त महाकाललाई भुल्छौं।
- जब मानिसले बुझ्छ कि समय अनन्त छ र परमात्माले सबथोक देखिरहनुभएको छ (विश्वतोमुख), तब ऊभित्र पाप गर्ने भय र धर्म गर्ने निष्ठा स्वतः जागृत हुन्छ।
व्यावहारिक सूत्र :
आफ्नो बोली र सम्बन्धमा सबैलाई समान आदर (द्वन्द्व समास) दिनुहोस्; र नित्य परमात्माको उपस्थितिमा बाँच्ने अभ्यास गर्नुहोस्।