0%
Chapter 10 • Verse 4

अध्याय 10 : विभूतियोग

विभूति योग (ईश्वरको सर्वव्यापक सौन्दर्य)

श्रीभगवानुवाच

बुद्धिर्ज्ञानमसंमोहः क्षमा सत्यं दमः शमः।

सुखं दुःखं भवोऽभावो भयं चाभयमेव च॥ ४॥

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— बुद्धि (विवेक), ज्ञान, संशयरहित स्पष्टता, क्षमा, सत्य, इन्द्रिय-संयम (दम), मनको शान्ति (शम), सुख, दुःख, उत्पत्ति (जन्म), विनाश (मृत्यु), भय र निर्भयता—

महाभारतको परिस्थिति

मानव मनोभावहरूको उद्गम: श्रीकृष्णको चेतना

यो श्लोक र यसपछिको पाँचौँ श्लोक मिलेर मानव मनोविज्ञानका २० वटा प्रमुख भाव र अनुभवहरूको सूची प्रस्तुत गर्दछन्। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई बुझाउँदै हुनुहुन्छ कि हाम्रो मनभित्र उठ्ने यी कुनै पनि विचार वा भावनाहरू संयोगवश आएका होइनन्। बुद्धिको तीक्ष्णतादेखि मनको शान्तिसम्म, र जीवनको सुखदेखि मृत्युको भयसम्म— यी सबै मानसिक तरंगहरूको मूल ऊर्जा परमात्माबाटै प्रवाहित भएको हो।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

आफ्ना सम्पूर्ण भावनाहरूलाई ईश्वरीय ऊर्जाका रूपमा देख्नु

हामी प्रायः आफ्ना भावनाहरूलाई 'राम्रो' र 'नराम्रो' भनेर दोष दिन्छौँ: - "मलाई डर किन लाग्यो? मलाई दुःख किन भयो?" - तर भयले हामीलाई सतर्क बनाउँछ, दुःखले हामीलाई गहिरो बनाउँछ, र सुखले विश्राम दिन्छ। - यी सबै मानव चेतनाका विभिन्न रंगहरू हुन्। जब हामी बुझ्छौँ कि यी सबै मानसिक अवस्थाहरू प्रकृतिका खेल हुन्, तब हामी दुःख वा भय देखेर आत्तिन छोड्छौँ। हामी आफ्ना भावनाहरूसँग लड्न छोडेर तिनीहरूको साक्षी बन्न सिक्छौँ।
व्यावहारिक सूत्र :

आफ्ना भावनाहरूसँग नडराउनुहोस्। सुख-दुःख, भय र शान्ति— सबैलाई जीवनको अनुभवका रूपमा स्वीकार गर्दै आफ्नो भित्री विवेक (बुद्धि) लाई सधैँ जागृत राख्नुहोस्।