प्रगति: 0%
अध्याय 11 : विश्वरूपदर्शनयोग
विश्वरूप दर्शन (समय र कालको महाविराट स्वरूप)
अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रं पश्यामि त्वां सर्वतोऽनन्तरूपम्।
नान्तं न मध्यं न पुनस्तवादिं पश्यामि विश्वेश्वर विश्वरूप॥ १६॥
सरल नेपाली अनुवाद
अर्जुन भन्नुहुन्छ— हे विश्वेश्वर! हे विश्वरूप! म तपाईंलाई चारैतिर अनगिन्ती हात, पेट, मुख र आँखाहरूले युक्त भएको अनन्त रूपमा देखिरहेको छु। हे प्रभु! म तपाईंको न कुनै अन्त्य देख्दछु, न कुनै मध्य देख्दछु, र न त कुनै आदि (सुरुवात) नै देख्न सक्दछु।
महाभारतको परिस्थिति
आदि, मध्य र अन्तरहित अनन्त स्वरूप
अर्जुनले चारैतिर आफ्नो दृष्टि दौडाउनुहुन्छ तर जहाँ हेरे पनि भगवान्को अन्त्य कतै भेटिँदैन।
कुनै वस्तुको सुरु, बीच र अन्त्य भएमा मात्र त्यसलाई नाप्न सकिन्छ।
तर यहाँ अनन्त बाहु, अनन्त उदर (जहाँ समस्त ब्रह्माण्ड अटाएको छ), अनन्त मुख र आँखाहरू छन्।
अर्जुनले श्रीकृष्णलाई 'विश्वेश्वर' (विश्वका स्वामी) र 'विश्वरूप' (विश्व नै जसको रूप हो) भनेर पुकार्नुहुन्छ— अर्थात् भगवान् संसारभन्दा भिन्न बाहिर बस्ने सत्ता मात्र होइन, संसार नै भगवान्को दृश्य रूप हो।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
असीमितताको अगाडि सीमित बुद्धिको समर्पण (Beyond Beginning, Middle, and End)
हाम्रो मन सधैं हरेक कुराको सुरु र अन्त्य खोज्न हतारिन्छ:
- तर जीवन र चेतनाको कुनै सुरुवात र अन्त्य छैन; यो अनन्त छ।
- जब हामी आफ्नो जीवनलाई केवल जन्म र मृत्युको ७०-८० वर्षको सीमाभित्र बाँधेर हेर्छौं, तब चिन्ता र निराशा हुन्छ।
- तर जब हामी आफूलाई त्यो अनन्त अस्तित्वको नित्य अंश मान्छौं, जसको न आदि छ न अन्त, तब हामी अमरता र परम शान्तिको स्पर्श पाउँछौं।
व्यावहारिक सूत्र :
आफ्नो अस्तित्वलाई संकुचित समय र शरीरको सीमाभित्र नबाँध्नुहोस्; आफूलाई अनन्त ब्रह्माण्डीय चेतनाको अविनाशी अंश मान्नुहोस्।