अध्याय 11 : विश्वरूपदर्शनयोग

विश्वरूपको दर्शन अब केवल सौन्दर्य र ऐश्वर्यमा सीमित रहेन; त्यो बिस्तारै 'उग्र रूप' (Kala / Cosmic Destroyer) मा रूपान्तरित हुँदैछ। स्वर्ग र पृथ्वीको बीचमा कतै अलिकति पनि खाली ठाउँ छैन; जहाँ हेर्यो त्यहीं भगवान्को शरीर र उग्र ज्वाला व्याप्त छ। यो भयानक दृश्य देखेर स्वर्गका देवता, पृथ्वीका मानव र पातालका असुरहरू— तीनै लोक थरथर काँपिरहेका छन्। अर्जुन स्वयं पनि त्यो भीषण दृश्य देखेर विचलित र भयभीत हुन थाल्नुभएको छ।

मनुष्य सधैं सुरक्षा र स्थिरता चाहन्छ, तर प्रकृतिमा परिवर्तन र विनाश अकाट्य छ: - जब भूकम्प, महामारी, महायुद्ध वा ठूलो विपत्ति आउँछ, तब संसारका तीनै लोक काँप्छन्। - त्यो क्षणमा मानिसलाई आफ्नो असहायता महसुस हुन्छ। - ईश्वर केवल कोमल र सुन्दर मात्र हुनुहुन्न; उहाँ समय र संहारको कठोर अग्नि पनि हुनुहुन्छ। - जसले जीवनको यो कठोर सत्यलाई बुझ्छ, ऊ अन्धो मोहबाट बाहिर निस्केर वास्तविक धर्मको शरणमा जान्छ।