अध्याय 11 : विश्वरूपदर्शनयोग

श्रीकृष्णले अर्जुनलाई अद्भूत रहस्य खोल्नुभयो— 'इहैकस्थं जगत्कृत्स्नं' (सम्पूर्ण ब्रह्माण्ड एकै ठाउँमा)। हाम्रो लागि कुनै ठाउँ धेरै टाढा हुन्छ, भूतकाल बितिसकेको हुन्छ, र भविष्य अन्धकारमा हुन्छ। तर भगवान्को विश्वरूपमा स्थान (Space) र समय (Time) को सीमा समाप्त हुन्छ। अर्जुनले श्रीकृष्णको शरीरभित्र ब्रह्माण्डका सबै ग्रह, नक्षत्र, प्राणीहरू मात्र होइन, कौरव र पाण्डवहरूको भविष्य, युद्धको परिणाम र कसको मृत्यु कसरी हुन्छ भन्ने घटना पनि प्रत्यक्ष एकै क्षणमा देख्न सक्ने अवसर पाउँदै हुनुहुन्छ।

आधुनिक भौतिकशास्त्र (Quantum Physics) ले भन्छ कि ब्रह्माण्डको प्रत्येक कणमा समग्र ब्रह्माण्डको सूचना लुकेको हुन्छ (Holographic Principle): - गीताले हजारौं वर्षअघि यही उद्घोष गरेको थियो— 'इहैकस्थं जगत्कृत्स्नं'। - हाम्रो आफ्नै चेतनाभित्र पनि सम्पूर्ण संसारको प्रतिबिम्ब छ। - जब हामी बाहिरी क्षुद्र घटनाहरूबाट माथि उठेर समग्रतालाई हेर्न सिक्छौं, तब भविष्यको चिन्ता र विगतको पश्चात्ताप स्वतः मेटिन्छ।