अध्याय 12 : भक्तियोग

श्रीकृष्णले यहाँ कुनै मार्गलाई गलत नभनी व्यावहारिक यथार्थ सम्झाउनुहुन्छ। जबसम्म मनुष्यले आफूलाई 'शरीर' सम्झन्छ (म कृष्ण, म अर्जुन, म अग्लो, म होचो), तबसम्म उसको मन कुनै न कुनै नाम र रूपमै चल्छ। आँखा चिम्लेर शून्य वा निराकार सोच्न खोज्दा पनि मनमा अन्धकार वा आकाशकै रूप आउँछ। आफू साकार शरीरमा बस्ने अनि परमात्मालाई पूर्ण निराकारमा ध्यान गर्न खोज्नु अत्यन्त कष्टकर हुन्छ ('क्लेशोऽधिकतरः')। त्यसैले साधारण मनुष्यका लागि सगुण साकार भक्तिमार्ग नै सहज, स्वाभाविक र सुरक्षित बाटो हो।

मनुष्यको मनलाई एकाग्र हुन कुनै न कुनै आधार (Anchor) चाहिन्छ: - अमूर्त विचारहरू (Abstract concepts) मा मन धेरै बेर टिक्न सक्दैन; छिट्टै थाक्छ वा निद्रामा खस्छ। - तर जब हामी भगवान्को सुन्दर रूप, मधुर नाम, मन्द मुस्कान वा दिव्य कथासँग जोडिन्छौं, तब मन स्वतः एकाग्र र आनन्दित हुन्छ। - आफ्ना कमजोरी र सीमिततालाई नस्वीकारी जबर्जस्ती अति उच्च बौद्धिक साधना गर्न खोज्दा तनाव र निराशा आउँछ। - आफ्नो मनोविज्ञान बुझेर सहज भक्तिमार्ग रोज्नु नै व्यावहारिक बुद्धिमत्ता हो।