प्रगति: 0%
अध्याय 13 : क्षेत्रक्षेत्रज्ञविभागयोग
शरीर र आत्माको फरक (क्षेत्र र क्षेत्रज्ञ)
अविभक्तं च भूतेषु विभक्तमिव च स्थितम्।
भूतभर्तृ च तज्ज्ञेयं ग्रसिष्णु प्रभविष्णु च॥ १६॥
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— त्यो परब्रह्म सम्पूर्ण प्राणीहरूमा अखण्ड (अविभाजित) रूपमा व्याप्त भएर पनि भिन्न-भिन्न शरीरहरूमा विभाजित भएजस्तो देखिन्छ। त्यो जान्न योग्य परमतत्त्व नै सृष्टिकालमा सबैलाई उत्पन्न गर्ने (प्रभविष्णु), जीवनकालमा सबैको पालन गर्ने (भूतभर्तृ), र प्रलयकालमा सबैलाई आफूमा समाहित गर्ने (ग्रसिष्णु) परम आधार हो।
महाभारतको परिस्थिति
त्रिदेवहरूको मूल आधार: अविभक्तं विभक्तमिव
श्रीकृष्णले यहाँ ब्रह्मा, विष्णु र महेश (सृष्टि, स्थिति र लय) का तीनै कार्यहरू एउटै परब्रह्मको लीला हुन् भनी प्रस्ट पार्नुभएको छ।
'अविभक्तं च भूतेषु विभक्तमिव च स्थितम्'—
जसरी एउटै महा-आकाश हजारौं घर, कोठा र भाँडाहरूमा अलग-अलग कोठाको आकाशजस्तो विभाजित देखिन्छ तर पर्खाल हटाउनासाथ त्यो कहिल्यै नटुक्रिएको एउटै आकाश प्रमाणित हुन्छ;
त्यसैगरी मानिस, पशु, पन्छी र रुखबिरुवामा चेतना अलग-अलग देखिए पनि ती सबैमा एउटै अखण्ड परब्रह्म व्याप्त हुनुहुन्छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
विभाजनको भ्रम र अखण्ड चेतना (The Illusion of Division)
हाम्रो समाज र मनमा विभाजनको गहिरो रोग छ:
- "म फरक, ऊ फरक; मेरो जात फरक, उसको धर्म फरक।"
- तर गीताको दृष्टिले हेर्नुहोस्— 'विभक्तमिव' (विभाजित भएको केवल भान मात्र परेको हो, वास्तवमा विभाजित छैन)!
- बाहिरी शरीरको रङ, भाषा र आकार फरक होला, तर सबैभित्र धड्किरहेको जीवन-चेतना एउटै अखण्ड परब्रह्म हो।
- जब तपाईं अरूमा पनि आफ्नै आत्मा देख्नुहुन्छ, तब कुनै पनि प्रकारको हिंसा वा घृणा असम्भव हुन्छ।
व्यावहारिक सूत्र :
बाहिरी भिन्नता र पर्खालहरूलाई मिथ्या सम्झनुहोस्; सबै प्राणीहरूमा एउटै अखण्ड चेतना व्याप्त छ भनी एकताको भाव राख्नुहोस्।