अध्याय 14 : गुणत्रयविभागयोग

यस श्लोकमा श्रीकृष्णले सम्पूर्ण ब्रह्माण्डको उत्पत्तिको वैज्ञानिक र आध्यात्मिक मोडेल प्रस्तुत गर्नुभएको छ। यहाँ 'महद् ब्रह्म' को अर्थ हो— मूल प्रकृति (Matter / Cosmic Matrix), जसलाई ब्रह्माण्डकी माता मानिन्छ। र परमात्मा (चेतन पुरुष) ब्रह्माण्डका पिता हुनुहुन्छ। जसरी आमाको गर्भविना नयाँ जीवन सम्भव छैन र बुबाको बीउविना गर्भ जीवित हुँदैन; त्यसैगरी केवल जड प्रकृतिले आफैं प्राणी जन्माउन सक्दैन, र केवल विशुद्ध चेतना पनि भौतिक संसारमा प्रकट हुन सक्दैन। श्रीकृष्ण भन्नुहुन्छ: "हे भारत! म यस समष्टि प्रकृतिमा आफ्नो चेतनाको बीउ रोपिदिन्छु। अनि त्यही जड र चेतनको सम्मिलनबाट सूक्ष्म कीरादेखि ब्रह्मासम्मका सम्पूर्ण प्राणीहरूको सृष्टि हुन्छ।" यो उपदेशले अर्जुनलाई सम्झाउँछ कि कुरुक्षेत्रमा खडा भएका हजारौं योद्धाहरू केवल माटोका पुतला होइनन्, उनीहरूभित्र परमात्माको दिव्य बीउ स्पन्दित छ।

यो ब्रह्माण्डीय नियम हाम्रो दैनिक जीवन र सृजनशीलता (Creativity) मा पनि हुबहु लागू हुन्छ: 1. योजना वा सामग्री (प्रकृति): तपाईंको स्रोत, कम्प्युटर, किताब वा कार्यक्षेत्र केवल जड माध्यम (Womb) हुन्। 2. संकल्प वा चेतना (बीउ): जबसम्म तपाईंको एकाग्र चेतना, उत्साह र ध्यान त्यसमा समर्पित हुँदैन, तबसम्म कुनै नयाँ विचार वा महान् कार्यको जन्म हुन सक्दैन। - केवल योजना बनाएर बस्नु बीउविनाको गर्भ जस्तै हो (बाँझो)। - केवल सपना देख्नु तर कार्यान्वयनको मैदान (प्रकृति) मा नउत्रिनु गर्भविनाको बीउ जस्तै हो। - जब तपाईंको भित्री ऊर्जा र बाहिरी कर्मको शुद्ध मिलन हुन्छ, तब सफलता र रूपान्तरणको जन्म हुन्छ।