अध्याय 14 : गुणत्रयविभागयोग

युद्धको मैदानमा मानिसहरू राष्ट्र, जाति, कुल र कुलधर्मका नाममा एकअर्काको रगत बगाउन तयार थिए। कौरवहरूले पाण्डवहरूलाई आफ्नो शत्रु ठानेका थिए, र अनेकौं राजाहरूले आफूलाई अरूभन्दा उच्च सम्झेका थिए। यहाँ श्रीकृष्णले अर्जुनको दृष्टिकोणलाई एकैचोटि ब्रह्माण्डीय उचाइमा पुर्‍याइदिनुहुन्छ: "हे अर्जुन! तिमी किन मानिसहरूलाई कौरव वा पाण्डव, उच्च वा नीच, शत्रु वा मित्रको घेरामा मात्र हेरिरहेका छौ? चाहे कमिला होस् वा हात्ती, चाहे वनस्पति होस् वा परम तपस्वी, चाहे दुर्योधन होस् वा युधिष्ठिर— ती सबैको देह दिने आमा यही मूल प्रकृति हो र ती सबैको हृदयमा चेतनाको बीउ रोप्ने परम पिता म आफैं हुँ!" यदि सबैका पिता एउटै हुन् भने को पराया? को शत्रु? को आफ्ना? यो घोषणाले सम्पूर्ण जीवजगतलाई एउटै विशाल परिवार (वसुधैव कुटुम्बकम्) का रूपमा स्थापित गर्दछ।

हाम्रो समाजमा आज पनि जात, धर्म, रङ्ग, राष्ट्रियता वा आर्थिक स्तरका आधारमा मानिसहरूले एकअर्कालाई घृणा र भेदभाव गर्दछन्। 1. आत्म-बोधको आँखा: - जब तपाईं बुझ्नुहुन्छ कि बाहिरी शरीर त केवल प्रकृतिका पाँच तत्त्व (माटो, पानी, आगो, हावा, आकाश) को पुतला मात्र हो, र भित्री चेतना स्वयं परमात्माको अंश हो, तब भेदभावको कुनै ठाउँ नै बाँकी रहँदैन। 2. मनोवैज्ञानिक लाभ: - जब तपाईं बाटोमा हिँडिरहेको कुकुर, भोको भिखारी वा कुनै अपरिचित मानिसलाई देख्नुहुन्छ, तपाईंको मनमा सहजै यो भाव आउँछ— "यी पनि मेरै परम पिताका सन्तान हुन्।" - यसले तपाईंको चित्तलाई अहंकारबाट मुक्त गर्छ र तपाईंको हृदयमा असीम करुणा र प्रेम जगाउँछ।