अध्याय 15 : पुरुषोत्तमयोग

श्रीकृष्णले यहाँ साधनाको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण रहस्य खोल्नुभएको छ: धेरै मानिसहरू ध्यान, मन्त्र-जप वा व्रत बस्छन् तर गुनासो गर्छन्— "मैले यति धेरै पूजा गरें, ध्यान गरें तर मलाई किन भगवान्‌को अनुभव भएन?" श्रीकृष्ण उत्तर दिनुहुन्छ: "अकृतात्मानः!" अर्थात् तिम्रो अन्तःकरण (मन) अझै शुद्ध भएको छैन! जसरी धुलो र मैलो जमेको ऐनामा अगाडि उभिएको सूर्यको पनि प्रतिबिम्ब देखिँदैन, त्यसैगरी काम, क्रोध, लोभ, ईर्ष्या र अहंकारले भरिएको मनमा हृदयभित्रै रहेको परमात्माको पनि अनुभव हुन सक्दैन। तर जसले निष्काम कर्म, सत्य र सेवाद्वारा आफ्नो मनलाई निर्मल ऐना जस्तो बनाएका छन्, ती योगीहरूले कुनै जटिल कसरत बिना नै आफ्नै हृदयमा परमात्माको दिव्य दर्शन पाउँछन्। महाभारतमा विदुर र कुन्तीले यही निर्मल भक्तिद्वारा श्रीकृष्णको साक्षात् अनुभव पाएका थिए।

आजकल ध्यान र माइन्डफुलनेस (Mindfulness) का सयौं एप्स, सेमिनार र प्रविधिहरू फेसन बनेका छन्। तर मानिसहरू अझै किन बेचैन छन्? 1. शुद्धीकरण बिनाको ध्यान व्यर्थ छ: - यदि दिनभरि अरूलाई ठग्ने, ईर्ष्या गर्ने र गाली गर्ने, अनि बेलुकी २० मिनेट आँखा बन्द गरेर "मलाई शान्ति चाहियो" भन्ने हो भने त्यो आत्म-धोका मात्र हो। 2. वास्तविक तयारी (The Prerequisite): - पहिले आफ्नो व्यवहार सुधार्नुहोस्: सत्य बोल्नुहोस्, मनबाट कपट हटाउनुहोस्, अरूलाई क्षमा गर्नुहोस् (चित्त शुद्धि)। - जब मन सफा हुन्छ, तब शान्ति पाउन कतै जानै पर्दैन; शान्ति त तपाईंको आफ्नै स्वभाव बनेर स्वतः प्रकट हुन्छ।