अध्याय 15 : पुरुषोत्तमयोग

श्रीकृष्णले यहाँ संसार-वृक्षको संरचनालाई अझ सूक्ष्म रूपमा व्याख्या गर्नुभएको छ: 1. मूल जरा त माथि परमात्मा हुनुहुन्छ, तर तल मानव हृदयमा पनि धेरै साना-साना जराहरू (Secondary Roots) फैलिएका छन्। ती सूक्ष्म जराहरू के हुन्? ती हुन्— हाम्रो भित्री 'वासना, कामना, राग र द्वेष'। 2. विषयप्रवालाः: रुखमा नयाँ पालुवा पलाउँदा रुख सुन्दर देखिन्छ। त्यसैगरी इन्द्रियका भोगहरू— नयाँ रूप, मीठो स्वाद, रमाइलो स्पर्श— यस वृक्षका नयाँ पालुवा हुन्, जसले जीवलाई आकर्षित गरेर संसारमा फसाइराख्छन्। 3. महाभारतमा धृतराष्ट्रको पुत्रमोह, कर्णको प्रतिष्ठाको तृष्णा र दुर्योधनको ईर्ष्या यस्तै गहिरा जराहरू थिए, जसले उनीहरूलाई विनाशको महायुद्धतर्फ तानेर लग्यो। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई सम्झाउनुहुन्छ: "हे अर्जुन! जबसम्म यी भित्री वासनाका जराहरू काटिँदैनन्, तबसम्म मानिस कर्मको बन्धनबाट मुक्त हुन सक्दैन।"

हाम्रो जीवनमा हामी धेरैजसो समस्याहरूको सतही समाधान खोज्छौं: - "म अबदेखि इन्टरनेट धेरै चलाउँदिनँ, म अबदेखि रिसाउँदिनँ।" तर दुई दिनपछि फेरि उही बानी दोहोरिन्छ! किन दोहोरिन्छ? 1. समस्या पालुवामा होइन, जरामा छ: - तपाईंले हाँगा काट्नुभयो, तर जमिनमुनिको जरा (Root Desire) उस्तै छ। - जबसम्म मनको भित्र "मलाई अरूबाट प्रशंसा चाहियो, मलाई रमाइलो चाहियो, मलाई भोग चाहियो" भन्ने सूक्ष्म जरा रहन्छ, तबसम्म नयाँ-नयाँ कुलतका हाँगाहरू पलाइनै रहन्छन्। 2. जरा काट्ने उपाय: - आफ्ना बानीहरूको जरो खोज्नुहोस्— "म किन बारम्बार यस्तो गल्ती गर्छु? मेरो भित्री डर वा अभाव के हो?" - जब विवेकको प्रकाशले जरालाई देखिन्छ, तब ती वासनाहरू कमजोर हुन थाल्छन्।