अध्याय 15 : पुरुषोत्तमयोग

यस श्लोकमा भगवान् श्रीकृष्णले अध्यात्मको सबैभन्दा शक्तिशाली हतियार अर्जुनलाई सुम्पनुभएको छ— 'असङ्ग-शस्त्र' (The Weapon of Non-Attachment)। अर्जुनको हातमा संसारकै सबैभन्दा शक्तिशाली धनुष 'गाण्डीव' थियो, पाशुपतास्त्र र ब्रह्मास्त्र थिए। तर श्रीकृष्ण सम्झाउनुहुन्छ: "हे पार्थ! बाहिरी शत्रुहरूलाई मार्न तिम्रो गाण्डीव काम लाग्ला, तर यो मनभित्र गहिरो जरा गाडेर बसेको मोह, आसक्ति र संसार-वृक्षलाई बाहिरी बाणले काट्न सकिँदैन! यसको न सुरु भेटिन्छ, न अन्त्य। सपना जस्तै यो भ्रमपूर्ण छ। यसलाई काट्ने एउटै मात्र शस्त्र छ— 'असङ्गता' अर्थात् अनासक्ति। जब तिमीले भित्री रूपमा भन्छौ— 'यो संसार मेरो होइन, म यसको मालिक होइन, म त केवल भगवान्‌को सेवक हुँ', तब एकै प्रहारमा यो विशाल वृक्ष ढल्दछ।" यो उपदेशले अर्जुनको मनको मोह-वृक्षमा पहिलो बन्चरो प्रहार गर्दछ।

धेरै मानिसहरू सोच्दछन् कि 'वैराग्य' वा 'अनासक्ति' भनेको घरबार छोडेर जङ्गल भाग्नु हो। तर गीता भन्छ— होइन! 1. अनासक्ति के हो? - अनासक्तिको अर्थ परिवार, काम वा संसारलाई घृणा गर्नु होइन। - अनासक्तिको अर्थ हो— "संसारमा जे छ, त्यसलाई कुशलतापूर्वक प्रेम र सेवा गर, तर आफ्ना मनका जराहरू त्यहाँ नगाड।" - जसरी डुङ्गा पानीमा तैरिनुपर्छ, तर पानी डुङ्गाभित्र पस्नुहुँदैन; त्यसैगरी तपाईं संसारमा बस्नुहोस्, तर संसारलाई आफ्नो मनभित्र पस्न नदिनुहोस्। 2. जब तपाईं आफ्नो मनबाट 'मेरो-मेरो' भन्ने अस्वस्थ आसक्ति हटाउनुहुन्छ, तब तनाव, चिन्ता र शोकको पूरै रुख एकैपटक ढल्दछ र तपाईं हलुका बन्नुहुन्छ।