अध्याय 15 : पुरुषोत्तमयोग

श्रीकृष्णले यहाँ सर्वोच्च आध्यात्मिक लक्ष्य प्राप्त गर्ने पाँचवटा कडा आन्तरिक योग्यताहरू (Checklist) प्रस्तुत गर्नुभएको छ: 1. निर्मानमोहाः: घमण्ड र अज्ञानता शून्य हुनु। 2. जितसङ्गदोषाः: संसारका नश्वर वस्तुहरूसँग मनको अस्वस्थ टाँसिने बानी जित्नु। 3. अध्यात्मनित्याः: २४ घण्टा आफ्नो वास्तविक आत्मा र ईश्वरको स्मृतिमा रहनु। 4. विनिवृत्तकामाः: स्वार्थी भोग-वासनाहरूको अन्त्य हुनु। 5. द्वन्द्वैर्विमुक्ताः: जाडो-गर्मी, मान-अपमान, सुख-दुःख जस्ता विपरीत परिस्थितिहरूमा समभाव रहनु। महाभारतमा जनक, भीष्म, व्यास र युधिष्ठिर जस्ता महापुरुषहरू यी पाँच गुणहरूका प्रत्यक्ष प्रतीक थिए। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई सम्झाउनुहुन्छ: "परम पद कुनै बाहिरी ठाउँ होइन; यो त चेतनाको त्यो उच्चतम स्थिति हो, जहाँ यी पाँच आन्तरिक शुद्धताहरू हासिल गरेपछि मात्र प्रवेश पाइन्छ।" यसले अर्जुनलाई आफ्नो मनको आन्तरिक समीक्षा गर्न आह्वान गर्दछ।

तपाईं आफ्नो आध्यात्मिक र मानसिक परिपक्वता जाँच्न चाहनुहुन्छ भने यो श्लोकलाई ऐना बनाएर हेर्नुहोस्: 1. के म अझै पनि प्रशंसा खोज्छु र घमण्ड गर्छु? (मान र मोह)। 2. के म पद वा मानिसहरूसँग यति धेरै टाँसिएको छु कि उनीहरू बिना बाँच्नै सक्दिनँ जस्तो लाग्छ? (सङ्ग दोष)। 3. के मेरो मन दिनभरि केवल संसारका कुरामा मात्र भड्किन्छ कि कहिलेकाहीँ भित्री आत्माको चिन्तन पनि गर्छ? (अध्यात्म नित्य)। 4. के मेरा चाहनाहरू कहिल्यै नसकिने राक्षस बनेका छन्? (कामना)। 5. के म सानो दुःख आउनासाथ आत्तिन्छु र सानो सुख आउनासाथ अहङ्कारी बन्छु? (द्वन्द्व)। - जब तपाईं यी पाँचवटै कमजोरीहरूलाई बिस्तारै-बिस्तारै हटाउनुहुन्छ, तपाईंको मन यसै जीवनमा स्वर्गभन्दा पनि उच्च, अविनाशी शान्ति (पदमव्ययम्) मा प्रवेश गर्दछ।