अध्याय 15 : पुरुषोत्तमयोग

यो श्लोक कठोपनिषद् (२.२.१५) र मुण्डकोपनिषद् (२.२.१०) को प्रसिद्ध मन्त्रसँग हुबहु मिल्दछ— 'न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः'। सूर्य, चन्द्रमा र बिजुली बाहिरी भौतिक संसारलाई मात्र उज्यालो बनाउन सक्छन्। तर ती सबैलाई उज्यालो दिने परम ज्योति कुन हो? त्यो स्वयं परमात्माको चैतन्य ज्योति हो! श्रीकृष्ण अर्जुनलाई सम्झाउनुहुन्छ: "हे अर्जुन! तिमी जुन दिव्य धामको खोजी गरिरहेका छौ, त्यहाँ कुनै बाहिरी बिजुली वा घामको आवश्यकता छैन। त्यो धाम स्वयम्प्रकाश (Self-luminous) छ। त्यो मेरो आफ्नै नित्य स्वरूप हो। त्यहाँ पुग्ने आत्मा सम्पूर्ण अज्ञान, अन्धकार, जन्म र मरणको चक्रबाट सधैंका लागि मुक्त भएर परमानन्दमा लीन हुन्छ।" यो उपदेशले अर्जुनलाई कुरुक्षेत्रको युद्धभन्दा परको शाश्वत दिव्य आयामको दर्शन गराउँछ।

जब तपाईं राति आँखा बन्द गर्नुहुन्छ वा सुत्नुहुन्छ: - न त्यहाँ सूर्य हुन्छ, न चन्द्रमा, न बत्ती नै बलेको हुन्छ। - तर पनि तपाईं आफ्ना सपनाहरू, आफ्ना विचारहरू र भावनाहरूलाई प्रस्टसँग देख्न सक्नुहुन्छ! त्यो सपना र विचारहरूलाई कुन प्रकाशले देखाइरहेको छ? 1. चेतनाको प्रकाश (The Light of Consciousness): - त्यो प्रकाश न त ब्याट्रीले चल्छ, न त सूर्यमा निर्भर हुन्छ। त्यो तपाईंको आफ्नो शुद्ध आत्माको प्रकाश हो। 2. जब तपाईं बाहिरी संसारका आकर्षणहरूबाट फर्केर आफ्नो भित्री प्रकाशमा विश्राम लिनुहुन्छ, तब तपाईंले 'परम धाम' को अनुभव यसै शरीरभित्र गर्न सक्नुहुन्छ। - जहाँ कुनै चिन्ता, भय वा अन्धकार छैन— केवल अखण्ड शान्ति छ।