अध्याय 15 : पुरुषोत्तमयोग

यस श्लोकमा भगवान् श्रीकृष्णले जीव (मानिस) को वास्तविक पहिचानको घोषणा गर्नुभएको छ। हामी को हौं? के हामी केवल हाडछाला, रगत र मासुको डल्लो हौं? श्रीकृष्ण भन्नुहुन्छ: "होइन! 'ममैवांशो जीवलोके'— तिमी मेरो नै साक्षात् अंश हौ! जसरी सूर्यको एउटा सानो किरण सूर्यकै स्वभावको हुन्छ, जसरी समुद्रको एउटा थोपा पानी समुद्रकै तत्त्व हो, त्यसैगरी तिमी पनि म सच्चिदानन्द परमात्माकै सनातन अंश हौ! तर तिम्रो समस्या के हो भने, तिमीले आफूलाई ईश्वरको अंश बिर्सेर प्रकृतिबाट बनेका पाँच इन्द्रिय र मनरूपी घोडाहरूको लगाम समात्यौ र उनीहरूको पछि-पछि घिसारिन थाल्यौ।" कुरुक्षेत्रमा अर्जुन हीनताबोध, डर र शोकमा डुबिरहेका बेला यो श्लोकले उनलाई आफ्नो वास्तविक दिव्य राजकुमार स्वरूपको स्मरण गराउँछ।

आधुनिक समाजमा मानिसहरू चरम हीनताबोध (Inferiority Complex) र डिप्रेसनबाट ग्रसित छन्: - "म कुरूप छु, म गरिब छु, म असफल भएँ, मेरो कुनै मूल्य छैन।" गीताको यो श्लोकले तपाईंको अस्तित्वलाई एकैछिनमा अनन्त मूल्यवान् बनाइदिन्छ: 1. तपाईं कसको अंश हुनुहुन्छ? - तपाईं कुनै कमजोर, असहाय कीरा हुनुहुन्न; तपाईं यो सम्पूर्ण ब्रह्माण्डका स्वामी परमेश्वरको सनातन अंश हुनुहुन्छ! - तपाईंभित्र उही दिव्य शक्ति, उही असीम चेतना र उही शान्ति सुतिरहेको छ। 2. समस्या कहाँ भयो? - समस्या केवल यत्ति हो कि तपाईंले छैटौं मन र पाँच इन्द्रियहरू (आँखा, कान, नाक, छाला, जिब्रो) लाई आफूभन्दा ठूलो मान्नुभयो र तिनीहरूको तृष्णामा पिसिनुभयो। - इन्द्रियहरूलाई मालिक होइन, सेवक बनाउनुहोस्। आफ्नो दिव्य पहिचानलाई पुनः जगाउनुहोस्।