अध्याय 15 : पुरुषोत्तमयोग

श्रीकृष्णले यहाँ उपनिषद्हरूको सबैभन्दा काव्यिक र वैज्ञानिक दृष्टान्त प्रस्तुत गर्नुभएको छ— हावा र फूलको सुगन्ध। जब हावा फूलको बगैंचाबाट बगेर जान्छ, हावाले फूलका पातहरू उडाएर लैजाँदैन; तर फूलभित्रको अदृश्य सुगन्धलाई आफ्नो साथमा बोकेर लैजान्छ। यदि हावा फोहोरको थुप्रोबाट बग्छ भने दुर्गन्ध बोकेर हिँड्छ। त्यसैगरी मानिस मर्दा उसको हाडछाला, रगत, धनसम्पत्ति र घरबारी यहीँ माटोमा छुट्छन्; तर उसको जीवनभरको सोच्ने शैली, मनका वासनाहरू, चरित्र, पाप र पुण्यका सूक्ष्म संस्कारहरूलाई जीवात्माले ठ्याक्कै हावाले गन्ध बोकेझैं सूक्ष्म शरीर (Astral body) मा समेटेर नयाँ गर्भतर्फ प्रस्थान गर्छ। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई सम्झाउनुहुन्छ: "मृत्युपछि तिम्रो गाण्डीव वा हस्तिनापुरको सिंहासन तिम्रो साथ जाँदैन; तिम्रो साथ केवल तिम्रो धर्म र आन्तरिक संस्कार मात्र जानेछन्।" यो उपदेशले मानिसलाई आफ्ना भित्री संस्कारहरू शुद्ध राख्न सचेत गराउँछ।

हामी आफ्नो ९९% ऊर्जा यस्ता कुराहरू कमाउन खर्च गर्छौं जुन मृत्युको दिन अस्पतालको कोठामै छुट्छन्— बैंक ब्यालेन्स, जग्गा, कपडा, गरगहना। तर जुन कुरा मृत्युपछि पनि हामीसँगै जानेछ— - हाम्रा विचार, हाम्रा बानीहरू, हाम्रो क्रोध, हाम्रो प्रेम, हाम्रो ध्यान र ज्ञान— ती कुराहरूको शुद्धतामा हामी कति ध्यान दिन्छौं? 1. यदि तपाईंले जीवनभर ईर्ष्या, छल र लोभको दुर्गन्ध सङ्कलन गर्नुभयो भने तपाईंको अर्को जन्म वा मानसिक भविष्य दुर्गन्धित नै हुनेछ। 2. तर यदि तपाईंले परोपकार, सत्य, प्रेम र ईश्वर-स्मृतिको दिव्य सुगन्ध आर्जन गर्नुभयो भने तपाईंको आत्मा जहाँ गए पनि स्वतः आनन्द र प्रकाशको लोकमा पुग्दछ।