अध्याय 16 : दैवासुरसम्पद्विभागयोग

श्रीकृष्णले यहाँ मानिसको आन्तरिक चरित्रलाई सुगन्धित बनाउने ११ वटा अद्भुत गुणहरू प्रस्तुत गर्नुभएको छ: - अहिंसा, सत्य र अक्रोध: यी तीन सद्गुण धर्मका तीन खुट्टा हुन्। - अपैशुनम्: पीठ पछाडि अरूको कुरा काट्ने, निन्दा गर्ने वा पोल लगाउने बानीले समाजमा सबैभन्दा ठूलो विष घोल्छ। महाभारतमा शकुनिले यही पैशुन (चुक्ली) गरेर पाण्डव र कौरवबीच युद्धको आगो बालेका थिए। त्यसको विपरीत गुण हो 'अपैशुनम्'। - दया भूतेषु: पाण्डवहरू अज्ञातवास र वनवासमा रहँदा पनि मृग, पशुपक्षी र ऋषिका आश्रमहरूमा करुणाका साथ प्रस्तुत हुन्थे। - ह्रीः: यो कुनै कमजोर लज्जा होइन; यो त गलत, नीच वा अधार्मिक काम गर्न खोज्दा अन्तरआत्मामा लाग्ने पवित्र संकोच (Moral Conscience) हो। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई सम्झाउनुहुन्छ कि यी गुणहरूले मनुष्यलाई देवतातुल्य बनाउँछन्।

हाम्रो दिनको कति धेरै ऊर्जा व्यर्थको गफगाफ, अरूको आलोचना र रिसमा नष्ट हुन्छ? 1. 'अपैशुन' को अभ्यास (Stop Gossip): - जब हामी कसैको कुरा काट्छौं वा आलोचना गर्छौं, हामी वास्तवमा उसको नकारात्मक ऊर्जालाई आफ्नै चित्तभित्र तानिरहेका हुन्छौं। - अरूको निन्दा गर्न पूर्ण रूपले बन्द गर्नुहोस्; यदि कसैको राम्रो भन्न सकिँदैन भने मौन बस्नुहोस्। 2. 'अक्रोध' र 'मार्दव' (Gentleness): - मानिसहरू सोच्दछन् कि कडा र रिसाहा बन्दा मात्र संसारमा धाक जम्छ। - तर सत्य यो हो कि रिसाहा मानिस भित्रबाट अत्यन्त कमजोर र डराएको हुन्छ। साँचो बलवान् त त्यो हो, जो कठोर परिस्थितिमा पनि कोमल, दयालु र शान्त रहन सक्छ।