प्रगति: 0%
अध्याय 16 : दैवासुरसम्पद्विभागयोग
दैवी र आसुरी स्वभाव (आन्तरिक प्रकाश र अन्धकार)
तेजः क्षमा धृतिः शौचमद्रोहो नातिमानिता।
भवन्ति सम्पदं दैवीमभिजातस्य भारत॥ ३॥
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— हे भरतवंशी अर्जुन! तेज (आत्मबल), क्षमा, धैर्य (धृति), बाहिरी-भित्री पवित्रता (शौच), कसैसँग शत्रुता वा विश्वासघात नगर्नु (अद्रोह) र आफूलाई धेरै ठूलो ठान्ने अहङ्कार नहुनु (नातिमानिता)— यी सबै दैवी सम्पदा (दिव्य संस्कार) लिएर जन्मिएका पुरुषका लक्षणहरू हुन्।
महाभारतको परिस्थिति
दैवी सम्पदाको पूर्णता: २६ दिव्य सद्गुणहरूको उपसंहार
श्लोक १, २ र ३ मिलाएर श्रीकृष्णले कुल २६ वटा दैवी गुणहरूको पूर्ण चित्र कोर्नुभएको छ।
यस तेस्रो श्लोकमा उल्लिखित गुणहरू विशेष गरी वीर र धर्मात्माहरूका लागि हुन्:
1. तेज र क्षमा: महाभारतमा युधिष्ठिर क्षमाका मूर्ति थिए। जब जयद्रथले द्रौपदीको अपहरण गर्ने दुस्साहस गर्यो र भीम-अर्जुनले उसलाई पक्रेर मारेन खोजे, तब युधिष्ठिरले उसलाई प्राणदान दिए— यो 'क्षमा' थियो।
2. धृतिः: १२ वर्षसम्म जङ्गलमा भोकभोकै र कष्टमा बस्दा पनि पाण्डवहरूले आफ्नो धर्म छोडेनन्— यो 'धृति' (धैर्य) थियो।
3. नातिमानिता: अर्जुनले तीनै लोकलाई जित्ने अस्त्र पाए तापनि श्रीकृष्णको अगाडि नतमस्तक भएर सारथिको सेवा स्वीकार गरे— यो निरभिमानता थियो।
श्रीकृष्ण अर्जुनलाई सम्झाउनुहुन्छ: "हे भारत! यी २६ गुणहरू जसको जीवनमा छन्, ऊ संसारको कोलाहलमा रहेर पनि साक्षात् देवता समान हुन्छ।"
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
क्षमा, धैर्य र अहंकारको समाप्ति (Forgiveness, Resilience, and Humility)
आधुनिक जीवनमा यी तीन गुणहरू मानसिक स्वास्थ्यका लागि सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण छन्:
1. क्षमा (Forgiveness):
- कसैले तपाईंलाई धोका दियो वा अपमान गर्यो भने मनमा बदलाको भावना पाल्नु भनेको 'आफैं विष पिएर अरू मर्ने आशा गर्नु' जस्तै हो।
- क्षमा अरूको लागि होइन, आफ्नो मानसिक शान्तिको लागि दिनुपर्छ।
2. धृति (Mental Resilience):
- जीवनमा जब असफलता, परीक्षामा गडबडी वा आर्थिक संकट आउँछ, तब नआत्तिईकन शान्त भएर समाधान खोज्ने शक्ति नै 'धैर्य' हो।
3. नातिमानिता (Humility):
- जतिसुकै सफल हुनुहोस्, तर जमिन नछोड्नुहोस्। अहंकारले मानिसलाई अन्धो बनाउँछ, तर नम्रताले हृदयमा परमात्माको बास गराउँछ।
व्यावहारिक सूत्र :
यदि कसैप्रति मनमा पुरानो रिस वा बदलाको गाँठो छ भने, आजै त्यसलाई मनमनै क्षमा गरिदिनुहोस्। आफ्नो धैर्य र नम्रतालाई कहिल्यै गुम्न नदिनुहोस्।