अध्याय 17 : श्रद्धात्रयविभागयोग

श्रीकृष्णले यहाँ दानको सर्वोच्च वैज्ञानिक र नैतिक सिद्धान्त प्रस्तुत गर्नुभएको छ। केवल पैसा दिनु मात्र दान होइन; सात्त्विक दानका चारवटा अनिवार्य कडीहरू छन्: १. दातव्यमिति: "मैले कृपा गरेको होइन, दिनु त मेरो कर्तव्य र धर्म हो" भन्ने परम नम्रता। २. अनुपकारिणे: जसले हामीलाई केही फिर्ता दिन सक्दैन— जस्तै असहाय अनाथ, भोको वा कुनै लाभ नहुने मानिस। (कुनै मन्त्री वा धनीलाई उपहार दिनु दान होइन!) ३. देशे काले च: सही ठाउँ र सही समयमा— जस्तै बाढीपहिरो, अनिकाल वा आपतकालीन संकटको बेला। ४. पात्रे च: सत्पात्रलाई— जसले त्यो दान लिएर नशा वा अधर्ममा खर्च गर्दैन, बरु त्यसको सदुपयोग गर्छ। महाभारतमा युधिष्ठिरको दान यसै सात्त्विक चेतनामा आधारित थियो।

हामी प्रायः कसलाई उपहार वा दान दिन्छौं? - हामी त्यस्ता व्यक्तिलाई ठूलो उपहार दिन्छौं, जसबाट हामीलाई भविष्यमा कुनै ठेक्का, जागिर वा फाइदा मिल्ने आशा हुन्छ! 1. त्यो दान होइन, त्यो लगानी (Investment) वा घूस हो! 2. सात्त्विक दानको आनन्द: - त्यस्तो मानिसलाई सहयोग गर्नुहोस्, जसले तपाईंलाई कहिल्यै केही फिर्ता दिन सक्दैन, जसले सायद तपाईंको नाम पनि थाहा पाउँदैन। - जब तपाईं यसरी निःस्वार्थ भावले सही ठाउँमा दान गर्नुहुन्छ, तब तपाईंको हृदयमा एक अलौकिक सन्तुष्टि र आत्म-शुद्धि प्रकट हुन्छ।