प्रगति: 0%
अध्याय 17 : श्रद्धात्रयविभागयोग
श्रद्धा, भोजन र त्यागका तीन प्रकार
अदेशकाले यद्दानमपात्रेभ्यश्च दीयते।
असत्कृतमवज्ञातं तत्तामसमुदाहृतम्॥ २२॥
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— अयोग्य स्थान र अनुचित समयमा, कुपात्र (दुरुपयोग गर्ने अधर्मी) लाई, सत्कार बिना फ्याँकेर तथा अपमान एवं तिरस्कारपूर्वक दिइने दानलाई 'तामसिक दान' भनिएको छ।
महाभारतको परिस्थिति
तामसिक दानको अनिष्ट: कुपात्रलाई दिएको विष
श्रीकृष्णले यहाँ दान दिँदा विवेक प्रयोग नगर्ने मूर्खतालाई तामसिक भन्नुभएको छ:
१. अपात्रेभ्यः: यदि तपाईंले कुनै जाँडरक्सी खाने, जुवातास खेल्ने वा आतंकवाद फैलाउने अपराधीलाई पैसा दिनुभयो भने, उसले त्यो पैसाले रक्सी किन्छ वा हतियार किन्छ! त्यो दानको पुण्य होइन, त्यो अपराधमा तपाईंको पनि साझेदारी (पाप) बन्दछ।
२. असत्कृतम् अवज्ञातम्: कसैलाई पैसा दिँदा भुइँमा फ्याँकिदिनु, गाली गर्नु वा हेप्नु— "ल खा, मरिजा!" भनेर दिनु। यस्तो दानले लिने मानिसको स्वाभिमानमा चोट पुर्याउँछ।
महाभारतमा यस्ता दानहरूलाई समाजको विनाश गर्ने साधन मानिएको छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
विवेकपूर्ण परोपकार: कुपात्रलाई सहयोग गर्नु अपराध हो (Mindful Philanthropy)
धेरै मानिसहरू सोच्दछन्— "मैले दान दिएँ, मेरो काम सकियो। अब उसले जेसुकै गरोस्!"
तर गीता भन्छ— होइन!
1. परिणामको जिम्मेवारी:
- यदि तपाईंले सडकमा मागिरहेको बालकलाई पैसा दिनुभयो र त्यो पैसा उसले ड्रग्स वा उसका मालिक दलाललाई बुझाउँछ भने, तपाईंले उसलाई मुक्त होइन, झन् ठूलो दलदलमा फसाउनुभयो।
- बरु उसलाई खाना दिनुहोस्, किताब दिनुहोस् वा सीप सिकाउनुहोस्।
2. सम्मानपूर्वक दिनुहोस्:
- गरिबलाई केही दिँदा पनि दुई हात जोडेर, उसको आत्मसम्मानलाई जोगाएर दिनुहोस्। अपमान गरेर दिइएको दान घोर पाप हो।
व्यावहारिक सूत्र :
आफ्नो दानको दुरुपयोग नहोस् भनी सचेत रहनुहोस्। कुपात्रलाई कुलत बढाउन पैसा नदिनुहोस्, र जसलाई दिनुहुन्छ उसलाई पूर्ण सम्मान र प्रेमका साथ दिनुहोस्।