0%
Chapter 18 • Verse 51

अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग

मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)

कथा मोड (Story)
श्रीभगवानुवाच

बुद्ध्या विशुद्धया युक्तो धृत्यात्मानं नियम्य च।

शब्दादीन्विषयांस्त्यक्त्वा रागद्वेषौ व्युदस्य च॥ ५१॥

सरल नेपाली अनुवाद

विशुद्ध (सात्त्विक) बुद्धिले युक्त भएर, सात्त्विक धैर्यद्वारा मन र इन्द्रियहरूलाई वशमा राखेर, शब्द आदि विषयहरूको आसक्ति त्यागेर, तथा राग र द्वेष दुवैलाई पूर्णतः फ्याँकेर—

महाभारतको परिस्थिति

ब्रह्मप्राप्तिको प्रथम सोपान: इन्द्रियसंयम र रागद्वेषको त्याग

श्लोक ५१, ५२ र ५३ मिलेर एउटा पूर्ण वाक्य बन्दछ, जहाँ श्रीकृष्णले ब्रह्म साक्षात्कार गर्ने साधकको आन्तरिक र बाह्य जीवनशैलीको चित्रण गर्नुभएको छ। पहिलो पाइला (श्लोक ५१) हो— बुद्धिलाई पूर्ण निर्मल बनाउनु, सात्त्विक इच्छाशक्ति (धृति) ले मनलाई अनुशासनमा बाँध्नु, बाहिरी विषयहरूको भुलभुलैयाबाट इन्द्रियहरूलाई फिर्ता ल्याउनु, र मनभित्रको सबैभन्दा ठूलो फोहोर— राग (आसक्ति) र द्वेष (घृणा)— लाई मनबाट पखाल्नु।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

चित्तको डिटक्सिफिकेसन (Detoxification of Mind)

१. हामी दिनहुँ अनेकौं आवाज, दृश्य, गन्ध र स्पर्शका सूचनाहरूले दिमाग भर्छौं (Information Overload)। २. जबसम्म बाहिरी विषयहरूबाट इन्द्रियहरूलाई अलग गरिँदैन र मनबाट मनपर्ने/नपर्ने (राग-द्वेष) को खेल रोकिँदैन, तबसम्म आन्तरिक शान्ति असम्भव छ। ३. सात्त्विक बुद्धि र धैर्य नै मनलाई शान्त ताल जस्तै निर्मल बनाउने प्रमुख साधन हुन्।
व्यावहारिक सूत्र :

अनावश्यक सामाजिक सञ्जाल, हल्ला र गफगाफबाट टाढा रहेर आफ्नो इन्द्रियहरूलाई शान्त राख्ने र राग-द्वेषरहित बन्ने अभ्यास गर्नुहोस्।