प्रगति: 0%
अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग
मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)
विविक्तसेवी लघ्वाशी यतवाक्कायमानसः।
ध्यानयोगपरो नित्यं वैराग्यं समुपाश्रितः॥ ५२॥
सरल नेपाली अनुवाद
शान्त र एकान्त स्थानको सेवन गर्ने, हल्का र मिताहारी भोजन गर्ने, वचन, शरीर र मनलाई पूर्ण वशमा राख्ने, सधैं ध्यानयोगमा तल्लीन रहने, तथा दृढ वैराग्यको आश्रय लिएको—
महाभारतको परिस्थिति
ब्रह्मप्राप्तिको दोस्रो सोपान: एकान्त, मिताहार र निरन्तर ध्यान
साधकको जीवनशैली कस्तो हुनुपर्छ?
श्रीकृष्ण यहाँ पाँचवटा व्यावहारिक नियम दिनुहुन्छ:
१. 'विविक्तसेवी': भीडभाड र कोलाहलबाट अलग भई केही समय शान्त एकान्तमा बस्नु।
२. 'लघ्वाशी': शरीर र मनलाई आलस्य नहुने गरी हल्का र सुपाच्य आहार लिनु।
३. 'यतवाक्कायमानसः': बोल्दा, शरीर चलाउँदा र सोच्दा पूर्ण सजगता अपनाउनु।
४. 'ध्यानयोगपरः नित्यम्': परमात्माको निरन्तर ध्यान गर्नु।
५. 'वैराग्यं समुपाश्रितः': नश्वर संसारका प्रति मनमा कुनै आसक्ति नहुनु।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
एकान्त र मिताहारको मानसिक प्रभाव
१. अत्यधिक भीड र लगातारको सामाजिक अन्तरक्रियाले मनको ऊर्जा चुहाउँछ।
२. दैनिक कम्तिमा केही समय एकान्त (Solitude) मा बिताउनु मानसिक पुनर्जीवनका लागि अपरिहार्य छ।
३. पेट भारी भए मन सुस्त हुन्छ; त्यसैले हल्का र शुद्ध भोजनले ध्यानलाई गहिरो बनाउँछ।
४. बोली, विचार र शरीरलाई नियन्त्रणमा राख्नु नै मानसिक शान्तिको आधार हो।
व्यावहारिक सूत्र :
दिनको २०-३० मिनेट शान्त एकान्तमा मौन बसेर ध्यान गर्नुहोस्, र आफ्नो खानपानलाई हलुका र सात्त्विक बनाउनुहोस्।