अध्याय 3 : कर्मयोग

वैदिक दर्शनमा 'देवता' भन्नाले केवल स्वर्गमा बस्ने अमूर्त शक्तिहरूलाई मात्र होइन, पृथ्वीको जीवन चलाउने प्रत्यक्ष प्राकृतिक शक्तिहरू— सूर्य (प्रकाश), वरुण (जल), वायु (हावा), अग्नि (ऊर्जा), र इन्द्र (वर्षा) लाई बुझिन्छ। श्रीकृष्णले कुरुक्षेत्रको मैदानमा पर्यावरणीय सन्तुलन (Ecological Balance) को गहिरो रहस्य सिकाउँदै हुनुहुन्छ। यदि मानिसले नदी, वन, वायु र माटोलाई स्वच्छ राख्ने, आदर गर्ने र रक्षा गर्ने कर्म (यज्ञ) गर्दछ भने, ती प्राकृतिक शक्तिहरूले पनि मानवलाई शुद्ध हावा, समयमा वर्षा र प्रचुर अन्न दिएर जीवन रक्षा गर्दछन्। यो मानव र प्रकृतिको वीचको पवित्र सम्झौता हो। एकतर्फी दोहनले विनाश निम्त्याउँछ, तर परस्पर सम्मानले परम कल्याण दिन्छ।

हाम्रो व्यक्तिगत जीवन, पारिवारिक सम्बन्ध र सामाजिक जीवनमा पनि यही नियम लागू हुन्छ: - यदि परिवारमा पति र पत्नी, आमाबुबा र सन्तानले "पहिले मलाई के चाहिन्छ" भनेर मात्र सोच्छन् भने घर नर्क बन्छ। - तर जब हरेक व्यक्तिले "म अरूको सेवा र सहयोग कसरी गरूँ" भनेर परस्पर समर्पित हुन्छन्, तब त्यो घर स्वर्ग बन्दछ। हामीले समाजबाट धेरै कुरा लिन्छौं— सुरक्षा, सडक, प्रविधि, ज्ञान। के हामीले समाजलाई केही फिर्ता दिइरहेका छौं? परस्परको हितमै आफ्नो वास्तविक हित लुकेको हुन्छ।