अध्याय 3 : कर्मयोग

श्रीकृष्णले अघिका श्लोकहरूमा सामान्य मानिसहरूका लागि सृष्टिको नियम र कर्तव्यको अनिवार्यता बताउनुभएको थियो। तर अब उहाँले त्यो परम अवस्थाको वर्णन गर्नुहुन्छ जहाँ पुगेपछि मानिस प्रकृतिका सबै नियमभन्दा माथि उठ्छ। त्यो अवस्था हो— 'आत्मज्ञान'। साधारण मानिसले खुशी पाउनका लागि बाहिरी संसारमा दौडनुपर्छ— धन, पद, स्वाद र प्रशंसा। त्यसैले उसका लागि कर्तव्य अनिवार्य छ। तर जसले ध्यान र विवेकद्वारा आफ्नो आत्माभित्रै अनन्त ब्रह्माण्डीय आनन्द (Bliss) फेला पारिसक्यो, ऊ बाहिरी संसारका कुनै पनि वस्तुको आश्रित रहँदैन। ऊ भित्रैबाट यति पूर्ण (Complete) भइसकेको हुन्छ कि उसलाई आफ्नो व्यक्तिगत स्वार्थ वा तृप्तिका लागि केही पनि पाउनु वा गर्नु बाँकी हुँदैन।

हाम्रो जीवनको मुख्य समस्या के हो? हामी 'अपूर्ण' महसुस गर्छौं। - "मलाई त्यो गाडी वा घर मिलेपछि म खुशी हुन्छु।" - "त्यो मानिसले मलाई माया गरेपछि म पूर्ण हुन्छु।" हामी सधैं आफ्नो खुशीको चाबी बाहिरी संसारलाई सुम्पन्छौं। तर गीता भन्छ— वास्तविक आनन्द कुनै वस्तुमा होइन, तपाईंको आफ्नै चेतन आत्माभित्र छ। जब तपाईं: १. आत्मरति (आफ्नो अन्तर्मुखी शान्तिमा रमाउने), २. आत्मतृप्त (बाहिरी प्रशंसा वा लोभबाट मुक्त), ३. आत्मसन्तुष्ट (जे जस्तो अवस्था छ, त्यसमा आन्तरिक रूपमा अचल) बन्नुहुन्छ, तब संसारको कुनै पनि अभावले तपाईंलाई दुःखी बनाउन सक्दैन।