अध्याय 3 : कर्मयोग

अघिल्लो श्लोकमा श्रीकृष्णले भन्नुभएको थियो कि सबै प्राणी स्वभावको पछि लाग्छन्। तर यसको अर्थ मानिस आफ्नो पशु-प्रवृत्तिको दास बन्ने भन्ने होइन! श्रीकृष्ण यहाँ स्पष्ट गर्नुहुन्छ कि प्रकृतिको सबैभन्दा खतरनाक पासो भनेको 'राग' (मलाई यो मन पर्छ, म यसलाई जसरी पनि पाउँछु) र 'द्वेष' (मलाई यो मन पर्दैन, म यसलाई नष्ट गर्छु) हो। अर्जुनको अगाडि यही समस्या थियो: - आफ्ना आफन्तहरू (भीष्म, द्रोण) प्रति 'राग' (अत्यधिक मोह)। - र युद्धको हिंसा प्रति 'द्वेष' (घृणा)। यी दुवैले अर्जुनको विवेक अपहरण गरेका थिए। श्रीकृष्ण चेतावनी दिनुहुन्छ: "यी दुई डाकुहरूबाट सावधान होऊ!"

हाम्रो दिमाग कसरी चल्छ? - "मलाई यो मान्छे मन पर्छ, त्यसैले यसका सयौं गल्ती पनि माफ।" - "मलाई त्यो मान्छे मन पर्दैन, त्यसैले उसले जति राम्रो गरे पनि म विरोध गर्छु।" हामी सत्य, धर्म र न्याय अनुसार निर्णय लिँदैनौं; हामी आफ्नो व्यक्तिगत 'राग र द्वेष' (Like and Dislike) अनुसार चल्छौं। जबसम्म हामी राग र द्वेषका कठपुतली बन्छौं, तबसम्म हामीले कहिल्यै तटस्थ, निष्पक्ष र सही निर्णय लिन सक्दैनौं। बुद्धिमानी यसमा छ: कर्तव्य मन परोस् वा नपरोस्, त्यो सही छ भने गर्नुहोस्। जे गलत छ, त्यो जतिसुकै मन परे पनि त्याग्नुहोस्।