प्रगति: 0%
अध्याय 4 : ज्ञानकर्मसंन्यासयोग
ज्ञान र कर्मको दिव्य समन्वय
यस्य सर्वे समारम्भाः कामसङ्कल्पवर्जिताः।
ज्ञानाग्निदग्धकर्माणं तमाहुः पण्डितं बुधाः॥ १९॥
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— जसका सम्पूर्ण कर्म र योजनाहरू व्यक्तिगत स्वार्थ (कामना) र आसक्तिपूर्ण सङ्कल्पबाट रहित हुन्छन्, र जसका सम्पूर्ण कर्महरू ज्ञानरूपी अग्निद्वारा भस्म भइसकेका छन्, त्यस्ता पुरुषलाई तत्वज्ञानी महापुरुषहरूले सच्चा 'पण्डित' (ज्ञानी) भन्दछन्।
महाभारतको परिस्थिति
पण्डितको वास्तविक परिभाषा: कर्मको ज्ञानाग्निमा आहुति
समाजमा शास्त्र कण्ठ गर्ने वा विधि-विधान जानेकालाई पण्डित भन्ने चलन थियो।
तर श्रीकृष्ण पण्डितको परिभाषालाई अत्यन्त उच्च र व्यावहारिक बनाउनुहुन्छ:
'पण्डित' ऊ होइन जसले धेरै श्लोक रट्छ, बरु ऊ हो जसको जीवनमा कुनै स्वार्थी वासना छैन!
महाभारतमा राजा जनक र भीष्म पितामहले ठूला-ठूला राज्य सञ्चालन गरे, तर उनीहरूले कहिल्यै आफ्नो व्यक्तिगत लाभका लागि निर्णय गरेनन्।
उनीहरूका कर्महरू ज्ञानको आगोमा यसरी जलेका थिए जसरी भुटेको बीउले फेरि टुसा उमार्न सक्दैन; अर्थात् उनका कर्महरूले कुनै नयाँ कर्मबन्धन सिर्जना गरेनन्।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
कामनाविहीन योजना: चिन्तामुक्त सफलताको मार्ग
हामी जब कुनै काम सुरु गर्छौं, काम सुरु हुनुभन्दा अगाडि नै अनेकौं स्वार्थी सङ्कल्प, डर र लोभको जाल बुन्न थाल्छौं:
- "म यो गरेर यति धनी बन्छु", "म सबैलाई हराउँछु", "यदि बिग्रियो भने मेरो के होला?"
- यी मानसिक सङ्कल्पहरूले नै तनाव र असफलता जन्माउँछन्।
तर जब तपाईं कुनै काम केवल निष्ठा, सेवा र उत्कृष्ट कार्यसम्पादनका लागि गर्नुहुन्छ, तब तपाईंको मन शान्त रहन्छ।
ज्ञानको आगोले स्वार्थलाई जलाइदिएपछि कर्म केवल आनन्द र उत्सव बन्दछ।
व्यावहारिक सूत्र :
कुनै पनि काम गर्दा नतिजाको अनावश्यक चिन्ता र स्वार्थ त्याग्नुहोस्; कामको गुणस्तर र सेवाभावमा आफ्नो शतप्रतिशत ध्यान दिनुहोस्।