अध्याय 5 : कर्मसंन्यासयोग

महाभारतको सम्पूर्ण विनाशको पछाडि दुईवटा मात्र वेग थिए— काम र क्रोध! - दुर्योधनको असीमित राज्य-लोभ र ईर्ष्या (काम)। - द्रौपदीको अपमान, कर्णको क्रोध र दुर्योधनको अहङ्कार (क्रोध)। यी दुई मानसिक वेगहरूलाई नियन्त्रण गर्न नसक्दा १८ अक्षौहिणी सेना र लाखौं निर्दोषहरूको चिहान बन्यो। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई भन्नुहुन्छ— मृत्युपछि त सबै शान्त हुन्छन्, शवलाई कुनै काम वा क्रोधले सताउँदैन। बहादुरी त जीवित छँदै यी दुई प्रचण्ड वेगहरूलाई सहन सक्नुमा छ! जसले रिसको आगो र वासनाको आँधी आउँदा आफूलाई रोक्न सक्छ, ऊ नै संसारको सबैभन्दा बलियो र सुखी व्यक्ति हो।

काम र क्रोध कुनै बिस्तारै आउने पाहुना होइनन्, यी त बाढी र आँधीको 'वेग' (Violent Surge) जस्तै आउँछन्: - जब क्रोध आउँछ, मानिसको मुटुको धड्कन बढ्छ, रगत उम्लिन्छ, र ऊ एकै मिनेटमा आफ्नो सम्पूर्ण जीवन, सम्बन्ध र प्रतिष्ठा बर्बाद गर्ने निर्णय गरिहाल्छ। - जब कामवासना वा लोभ जाग्छ, बुद्धि अन्धो हुन्छ। त्यसैले गीता भन्छ: त्यो वेग आउँदा तुरुन्तै प्रतिक्रिया (React) नगर्नुहोस्; त्यसलाई सहन (Soḍhum) सिक्नुहोस्। केही मिनेटको मौनता र धैर्यले तपाईंलाई जीवनभरको पछुतोबाट जोगाउँछ। यो नै वास्तविक सुखको रहस्य हो।