अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग

संन्यास र कर्मयोगमा के समानता छ? श्रीकृष्ण दुवैको मुटु एउटै हो भनी देखाइदिनुहुन्छ— 'सङ्कल्प-संन्यास' (स्वार्थी योजना र वासनाको त्याग)! - संन्यासीले घर छोडे पनि यदि मनमा नाम, प्रतिष्ठा र सम्मानको सङ्कल्प छ भने ऊ संन्यासी होइन। - कर्मयोगीले दिनरात काम गरे पनि यदि उसको मनमा कुनै व्यक्तिगत सङ्कल्प वा फलको लोभ छैन भने ऊ नै वास्तविक संन्यासी हो। महाभारतमा भीष्म पितामहले आजीवन राज्यको रक्षा गर्ने कर्म गरे, तर उनले कहिल्यै आफ्ना लागि कुनै सङ्कल्प राखेनन्। त्यसैले बाहिरी काम होइन, भित्री स्वार्थी सङ्कल्प त्याग्नु नै योगको पहिलो खुड्किलो हो।

हाम्रो दिमाग दिनरात के गरिरहेको हुन्छ? असीमित सङ्कल्प (Over-planning, expectations, day-dreaming) बनाइरहेको हुन्छ: - "म यो गर्छु, त्यहाँबाट यति कमाउँछु, फलानोले मलाई यसो भनोस्, मेरो यस्तो जयजयकार होस्।" - यी स्वार्थी सङ्कल्पहरूले नै मानिसलाई थाकाउँछन् र अशान्त बनाउँछन्। जब तपाईं आफ्ना स्वार्थी सङ्कल्पहरूको भारी बिसाउनुहुन्छ र केवल वर्तमान कर्तव्यमा ध्यान दिनुहुन्छ, तब तपाईं तत्कालै योगी बन्नुहुन्छ।