अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग

श्रीकृष्णले यहाँ साधनालाई पहाड चढ्नेसँग तुलना गर्नुभएको छ: १. आरुरुक्षु (The Ascender): जो पहाड चढ्न खोज्दैछ। उसलाई खुट्टा चलाउनु पर्छ, भारी बोक्नु पर्छ, पसिना बगाउनु पर्छ। सुरुमा चित्तको मयल पखाल्न निष्काम कर्म, सेवा र कर्तव्य पालना अनिवार्य छ। २. योगारूढ (The One on the Summit): जो पहाडको चुचुरोमा पुगिसक्यो। अब उसलाई दौडधुप गर्नु पर्दैन; अब उसले चुचुरोमा बसेर शीतल हावा र आकाशको शान्ति (शम) अनुभव गर्दछ। अर्जुन अझै 'आरुरुक्षु' अवस्थामा थिए, उनको मन अझै चञ्चल र संशयग्रस्त थियो। त्यसैले उनले सुरुमै काम छोडेर जङ्गलमा चुपचाप बस्न खोज्नु प्राकृतिक नियम विपरीत थियो। उनका लागि युद्धरुपी निष्काम कर्म नै पहिलो खुड्किलो थियो।

धेरै साधकहरू सुरुमै ध्यानी बन्न खोज्छन्, तर आँखा चिम्लनासाथ मनमा हजारौं विचारको आँधी आउँछ: - किनभने भित्र दबेका वासना र अहङ्कारहरू अझै पखालिएका हुँदैनन्। - पहिले कर्मयोगको अभ्यास गर्नुहोस्— निःस्वार्थ भएर परिवार र समाजको सेवा गर्नुहोस्, आफ्नो कर्तव्य इमानदारीपूर्वक पूरा गर्नुहोस्। - जब कर्मद्वारा मन निर्मल हुन्छ, तब ध्यान र मानसिक शान्ति (शम) स्वतः प्राप्त हुन्छ। पहिले खुड्किलो चढ्नुहोस्, शिखरमा पुगेपछि विश्राम स्वतः मिल्नेछ।