अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग

महाभारतमा योगारूढको सर्वश्रेष्ठ उदाहरण महर्षि जनक र भीष्म पितामह हुन्। उनीहरू संसारको सबैभन्दा ठूलो पदमा थिए, चारैतिर धन, वैभव, सेना र सुन्दरीहरू थिए; तर उनीहरूको मन ती कुनै पनि विषयभोगमा टाँसिएन। उनीहरूले राज्य सञ्चालन गरे, न्याय गरे, तर कुनै पनि कर्ममा व्यक्तिगत स्वार्थ राखेनन्। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई योगको त्यो सर्वोच्च अवस्था देखाउँदै हुनुहुन्छ: "योगारूढ हुनका लागि जङ्गल भाग्नु पर्दैन; जब तिम्रो मन संसारका विषयहरू र कर्महरूको फलमा आसक्त हुन छोड्छ र तिमी सम्पूर्ण स्वार्थी सङ्कल्प त्याग्छौ, तब तिमी रणभूमिमै योगारूढ बन्दछौ।"

धेरै मानिसहरू सोच्छन् कि योग भनेको केवल कठिन शारीरिक आसन (Asanas) गर्नु हो: - तर गीता भन्छ: शरीरलाई जतिसुकै बङ्ग्याए पनि यदि मन विषयभोग र प्रशंसामा अल्झिएको छ भने त्यो योग होइन। - वास्तविक योग त मनको त्यो परिपक्व अवस्था हो जहाँ कुनै पनि सांसारिक वस्तुले तपाईंलाई आकर्षित गरेर आफ्नो दास बनाउन सक्दैन। - तपाईंसँग सबथोक हुन सक्छ, तर तपाईं कुनै पनि कुराको बन्दी बन्नुहुन्न। यो आन्तरिक स्वाधीनता नै 'योगारूढ' अवस्था हो।