प्रगति: 0%
अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग
ध्यान योग (मन जित्ने कला)
सुखमात्यन्तिकं यत्तद्बुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम्।
वेत्ति यत्र न चैवायं स्थितश्चलति तत्त्वतः॥ २१॥
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— इन्द्रियहरूको पहुँचभन्दा धेरै पर रहेको र केवल शुद्ध एवं सूक्ष्म बुद्धिद्वारा मात्र अनुभव गर्न सकिने जुन अनन्त र असीमित सुख (आत्मानन्द) छ, त्यसलाई साधकले जुन अवस्थामा साक्षात्कार गर्दछ; र जहाँ एक पटक स्थित भएपछि ऊ परम सत्यबाट कहिल्यै रत्तिभर पनि विचलित हुँदैन;
महाभारतको परिस्थिति
अतीन्द्रिय आत्यन्तिक सुख: इन्द्रियभन्दा परको परमानन्द
इन्द्रियबाट पाइने सुख सीमित हुन्छ— आँखाले राम्रो रूप हेर्छ, जिब्रोले मिठो खान्छ, तर केही क्षणमै त्यो सुख समाप्त हुन्छ।
श्रीकृष्ण यहाँ 'अतीन्द्रिय' (इन्द्रियभन्दा पर) र 'आत्यन्तिक' (अनन्त, कहिल्यै नघट्ने) सुखको चर्चा गर्नुहुन्छ।
महाभारतमा धेरै राजाहरूले हजारौं वर्ष राज्य गरेर पनि त्यो सुख पाउन सकेनन्, तर सनकादि, व्यास र शुकदेवजस्ता मुनिहरूले ध्यानमा त्यो सुख प्राप्त गरे।
एक पटक त्यो अनन्त सुखको स्वाद पाएपछि साधकलाई संसारका सुन, हिरा, राज्य वा अप्सराहरू पनि फोहोर र तुच्छ लाग्न थाल्छन्।
त्यो अवस्थामा पुगेपछि ऊ सत्यबाट कहिल्यै डगमगाउँदैन।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
सर्वोच्च आनन्दको खोजी: क्षणिक सुखको तृष्णा समाप्त
हामी किन स-साना कुराहरूमा लोभिन्छौं?
किनभने हामीले त्योभन्दा ठूलो र शुद्ध आनन्दको अनुभव नै गरेका छैनौं:
- जबसम्म कसैले मिठाईको स्वाद पाएको हुँदैन, ऊ सख्खरमै मख्ख पर्छ।
- तर जब शुद्ध बुद्धिको गहिराइमा आत्मानन्दको अमृत चाख्न पाइन्छ, तब इन्द्रियहरूका तुच्छ विषयभोगहरू स्वतः फिक्का बन्दछन्।
आफ्नो बुद्धिलाई शुद्ध र सूक्ष्म बनाउनुहोस्; तपाईंको आफ्नै भित्र अनन्त आनन्दको सागर छ।
व्यावहारिक सूत्र :
इन्द्रियका क्षणिक आकर्षणहरूभन्दा माथि उठ्नुहोस्। ध्यानद्वारा आफ्नै आत्माभित्र रहेको अनन्त र दिव्य आनन्दलाई साक्षात्कार गर्नुहोस्।